Những năm gần đây, khu vực miền núi tỉnh Quảng Trị chứng kiến sự chuyển mình rõ nét trong phát triển kinh tế nông thôn. Từ những sản phẩm mang tính tự cung, tự cấp, các tổ hợp tác (THT), hợp tác xã (HTX) đã từng bước xây dựng sản phẩm OCOP gắn với thị trường.
Trước đây, nhiều sản phẩm đặc trưng như cà phê Khe Sanh, thổ cẩm A Bung, măng rừng, các loại dược liệu… mặc dù bảo đảm chất lượng nhưng vẫn loay hoay trong việc tìm đầu ra. Sản xuất nhỏ lẻ, thiếu nhãn hiệu, chưa chú trọng bao bì khiến giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng. Tuy nhiên, khi chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) được triển khai, cùng với sự đồng hành của các ngành chức năng, nhận thức của người dân, HTX đã có nhiều thay đổi tích cực, giá trị sản phẩm không ngừng được nâng lên.
Những năm qua, HTX Nông sản Khe Sanh (xã Khe Sanh) đẩy mạnh sản xuất, nâng tầm sản phẩm bằng chất lượng và thương hiệu. Hiện sản phẩm cà phê Khe Sanh với sự đầu tư bài bản từ quy trình sản xuất đến bao bì, nhãn hiệu đang từng bước hướng tới đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao. Từ 12 thành viên tham gia, hiện nay số lượng thành viên của HTX đã tăng lên 115 người. Tham gia mô hình trồng cà phê theo hướng hữu cơ, được tập huấn, hướng dẫn từ khâu chăm sóc, thu hái nên chất lượng vườn cà phê dần được đảm bảo, sản lượng và giá trị từ cà phê của các thành viên HTX ngày càng nâng lên.
Các HTX thúc đẩy liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp đặc trưng. Năm 2019, HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ chế biến thủy sản Long Tám (phường Đồng Hới) được thành lập. Các thành viên cùng nhau liên kết, nâng tầm những sản vật biển của quê hương. Hiện,HTX đã sản xuất và chế biến 250-300 tấn hải sản các loại mỗi năm. Các sản phẩm của HTX đa dạng về chủng loại, bao gồm nước mắm, mắm ruốc, tôm, cá, mực...; trong đó có 4 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP.
Ngoài nguồn nguyên liệu chất lượng của vùng biển quê hương, HTX mạnh dạn đầu tư máy móc, trang thiết bị để tiết kiệm tối đa chi phí sản xuất và đặc biệt là không từ chối bất kỳ một cơ hội quảng bá nào. Từ các điểm bày bán sản phẩm du lịch trong tỉnh đến các hội chợ thương mại trên toàn quốc, HTX đều tận dụng để quảng bá và mở rộng thị trường.
Từ nhiều năm nay, ớt Hồng Thủy nổi tiếng với hương vị cay nồng đặc trưng. Với mong muốn giới thiệu nông sản quê hương, HTX Nông nghiệp Tâm An, xã Cam Hồng đã nghiên cứu và sản xuất ra sản phẩm ớt bột Hồng Thủy. Từ năm 2021, sản phẩm này đã được công nhận đạt OCOP 3 sao. Trung bình mỗi năm, HTX sản xuất khoảng 8 tấn ớt bột ra thị trường. Thành công của HTX không dừng lại ở việc giải quyết việc làm cho lao động tại địa phương mà còn lan tỏa nông sản đặc trưng của địa phương.
Toàn tỉnh hiện có 160 sản phẩm OCOP của THT, HTX; trong đó, có 2 sản phẩm OCOP 5 sao, 31 sản phẩm OCOP 4 sao. Để hỗ trợ các HTX, THT miền núi nâng cao năng lực sản xuất và kết nối thị trường, thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, đặc biệt là trong lĩnh vực chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, Sở Khoa học và Công nghệ cũng đã hỗ trợ các THT, HTX xây dựng nhãn hiệu, ứng dụng công nghệ bảo quản và quảng bá sản phẩm. Tiêu biểu như mô hình hỗ trợ chế biến, đóng gói cà phê Khe Sanh, măng A Ho, các loại dược liệu..., qua đó giúp nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Tại Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm giai đoạn 2026–2030, tỉnh Quảng Trị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chế biến, khai thác tiềm năng, lợi thế và giá trị văn hóa địa phương; xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và thúc đẩy sản phẩm OCOP xanh.
Tập trung, ưu tiên hỗ trợ cho các chủ thể là các hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trang trại và hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh trên địa bàn các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo; khuyến khích chủ thể là phụ nữ, người đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật tham gia sản xuất sản phẩm OCOP.
Các HTX, THT được tạo điều kiện hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP (Ảnh minh họa: XV).
Địa phương này đặt mục tiêu có tối thiểu 40% chủ thể OCOP là hợp tác xã, 30% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tối thiểu 70% chủ thể OCOP có vùng nguyên liệu, liên kết ổn định; tối thiểu 50% chủ thể có vùng nguyên liệu được cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng hữu cơ, VietGAP, GACP…; tối thiểu 50% chủ thể áp dụng hệ thống quản lý quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn tiên tiến ISO, HACCP, GMP hoặc các tiêu chuẩn tương đương phù hợp với ngành hàng, yêu cầu của thị trường đích.
Quảng Trị phát triển sản phẩm OCOP gắn với vùng nguyên liệu đặc trưng, có chứng nhận Tổ chức đánh giá hiện trạng các vùng nguyên liệu của một số sản phẩm OCOP chủ lực, sản phẩm có tiềm năng, thế mạnh của tỉnh. Quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu đáp ứng nhu cầu sản xuất, chế biến các sản phẩm OCOP.
Khuyến khích, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu nông sản, dược liệu đặc trưng được cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi, có chứng nhận chất lượng gắn với thị trường đích, đảm bảo an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đẩy mạnh liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ giữa chủ thể sản xuất sản phẩm OCOP với vùng nguyên liệu.
Hướng dẫn, hỗ trợ xây dựng các mô hình dịch vụ du lịch trãi nghiệm nông nghiệp, nông thôn gắn với vùng nguyên liệu, sản phẩm OCOP đặc trưng của các địa phương. Ưu tiên đầu tư hợp lý cơ sở hạ tầng vùng nguyên liệu, dựa trên lợi thế về điều kiện tự nhiên, văn hóa, tập quán sản xuất của người dân khu vực nông thôn, đặc biệt làkhu vực miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đối với các sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP và bước đầu đã khẳng định được thương hiệu, tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện để mở rộng quy mô sản xuất, hoàn thiện các tiêu chí còn thiếu để nâng hạng 3 sao lên 4 sao, duy trì hạng 4 sao. Tuyển chọn các sản phẩm tiềm năng để xây dựng, phát triển nâng cấp thành sản phẩm OCOP 5 sao gắn với nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.
Hướng dẫn, hỗ trợ ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới, hoàn thiện công nghệ, quy trình sản xuất, sơ chế, bảo quản, chế biến sản phẩm phù hợp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm OCOP và bảo tồn những giá trị, bản sắc địa phương; ưu tiên đầu tư phát triển sản phẩm chế biến, chế biến sâu từ sản phẩm đặc sản, nguyên liệu địa phương và tri thức bản địa.
Nhân rộng mô hình điểm bán hàng OCOP gắn với các sản phẩm quà tặng, quà biếu, sản phẩm đặc sản địa phương; hỗ trợ trang thiết bị tại điểm bán, biển hiệu, truyền thông, tập huấn và các nội dung khác; từng bước thiết lập và mở rộng hệ thống giới thiệu, bán sản phẩm OCOP riêng và đặc trưng gắn với các điểm du lịch nông thôn, trung tâm du lịch, thương mại dich vụ./.
Minh An