Đứng giữa cánh rừng xanh mướt của gia đình, ông Lê Thành Long, xã Nà Phặc phấn khởi chia sẻ: Hiệu quả từ việc trồng rừng kinh tế gắn với phát triển sinh kế dưới tán rừng là rất rõ rệt. Nếu thời tiết thuận lợi, sau 5 đến 6 năm có thể thu hoạch một lứa gỗ thương phẩm. Riêng gia đình tôi hiện đang canh tác 12 ha rừng keo, nguồn thu từ lâm nghiệp những năm qua đã giúp gia đình có cuộc sống ổn định.
Phát triển dược liệu dưới tán rừng mang lại nguồn thu hiệu quả.
Trước đây, nhắc đến lâm nghiệp, người dân vùng cao thường chỉ nghĩ đến chu kỳ trồng và khai thác gỗ keo, mỡ kéo dài từ 7 đến 10 năm. Khoảng thời gian chờ thu hoạch không ít hộ gia đình rơi vào cảnh thiếu hụt kinh tế, phải xoay xở đủ nghề để đảm bảo cuộc sống. Nhưng giờ đây, tư duy ấy đã hoàn toàn thay đổi tại chính các mô hình của các hộ trồng rừng như gia đình ông Long.
Trên diện tích rừng keo của mình, ông Long đã chủ động tận dụng những khoảng trống, thảm đất dốc dưới tán lá để trồng xen canh các loại cây ngắn ngày và cây dược liệu quý. Những loại cây như khôi nhung, gừng, nghệ cùng các loại cây hoa màu ngắn ngày không chỉ thích nghi tốt với bóng râm dưới tán rừng mà còn cho thu nhập đều đặn quanh năm.
Trước đây, đời sống của nhiều hộ dân ở Tràng Xá còn gặp khó khăn do sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên, thông qua công tác tuyên truyền của chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm, nhiều hộ dân đã chuyển đổi sang phát triển rừng sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập và ổn định cuộc sống.
Gia đình bà Lê Thị Luyến, dân tộc Tày, ở xóm Đồng Ruộng là một trong những hộ điển hình. Với hơn 4 ha rừng keo, mỗi năm gia đình bà thu về trên 200 triệu đồng từ khai thác gỗ. Theo bà Luyện từ khi phát triển kinh tế rừng, điều kiện sống của gia đình đã được cải thiện đáng kể. Thu nhập từ rừng không chỉ giúp gia đình có nguồn tài chính ổn định mà còn tạo động lực để tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất. Trồng rừng mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Người dân cũng ý thức hơn trong việc bảo vệ rừng vì đây là tài sản và nguồn sinh kế lâu dài của gia đình.
Những năm gần đây, xã Lam Vỹ tập trung triển khai hiệu quả kế hoạch trồng rừng gắn với quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng. Địa phương hiện có tổng diện tích gần 5.900ha rừng, trong đó hơn 4.000ha rừng trồng và trên 1.600ha rừng tự nhiên, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế lâm nghiệp. Trong cơ cấu cây trồng lâm nghiệp, cây quế đang dần khẳng định vai trò chủ lực với diện tích trên 745ha. Việc mở rộng diện tích trồng quế không chỉ góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Gia đình anh Nguyễn Văn Nguyên (xã Phú Bình) là một trong những hộ tiên phong phát triển kinh tế rừng. Hiện, gia đình anh có 8ha quế, phần lớn diện tích đã trên 4 năm tuổi. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật trồng, chăm sóc, cây quế sinh trưởng tốt, cho thu hoạch cành, lá, mang lại nguồn thu ổn định. Mô hình trồng quế của anh Nguyên không chỉ giúp gia đình nâng cao thu nhập mà còn tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Nhiều hộ dân trong xóm đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từng bước hình thành vùng quế tập trung, phát huy lợi thế lâm nghiệp của địa phương.
Thái Nguyên chú trọng đến phát triển sinh kế bền vững để người dân yên tâm bảo vệ, phát triển rừng.
Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, xã Lam Vỹ chú trọng thu hút, phát triển các cơ sở chế biến lâm sản nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm cho người dân. Hiện, trên địa bàn xã có 4 xưởng chế biến gỗ đang hoạt động, góp phần tiêu thụ nguyên liệu tại chỗ, giảm chi phí vận chuyển, đồng thời tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương
Những năm gần đây, người dân ngày càng quan tâm trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng theo hướng sản xuất hàng hóa. Trước đây, rừng chủ yếu được xem là nguồn tài nguyên để khai thác thì nay nhiều hộ chủ động chăm sóc, bảo vệ tốt diện tích rừng hiện có. Khi rừng phát triển, đất đai, nguồn nước và hệ sinh thái được duy trì, tạo nền tảng cho những sinh kế bền vững. Khi người dân có thu nhập ổn định từ rừng, mỗi cánh rừng sẽ được bảo vệ tốt hơn.
Toàn tỉnh hiện có hơn 557.000 ha đất lâm nghiệp với độ che phủ rừng đạt trên 62%. Trong đó có nhiều rừng tự nhiên, rừng đặc dụng nằm ở các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn. Do đó, việc huy động cộng đồng tham gia bảo vệ rừng có vai trò quan trọng. Đến nay, Thái Nguyên đã thực hiện khoán bảo vệ hơn 115.230 ha rừng với các mức kinh phí khoán theo quy định của pháp luật. Việc giao khoán không chỉ giúp nâng cao trách nhiệm của người dân trong công tác bảo vệ rừng mà còn tạo thêm nguồn thu nhập ổn định, góp phần giảm áp lực khai thác rừng trái phép.
Đối với Thái Nguyên, nơi có tỷ lệ lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống gắn với rừng và đất lâm nghiệp, việc hoàn thành giao rừng gắn với giao đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong ổn định sinh kế, nâng cao thu nhập, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ rừng và thu hút đầu tư phát triển kinh tế lâm nghiệp.
Chính vì vậy, trước thực trạng trên, UBND tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng Đề án giao rừng, cho thuê rừng gắn với giao đất, cho thuê đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026 - 2028. Đề án sẽ tạo cơ sở để hoàn thành xác lập chủ rừng theo quy định của pháp luật, đồng bộ hóa hồ sơ đất đai và hồ sơ lâm nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phát huy đầy đủ giá trị kinh tế - xã hội và môi trường của tài nguyên rừng, góp phần phát triển lâm nghiệp bền vững trên địa bàn tỉnh./.
Lê Hải