Việc thúc đẩy nông nghiệp xanh đang trở thành định hướng xuyên suốt của ngành nông nghiệp Sơn La. Thông qua áp dụng tiến bộ kỹ thuật, giảm phát thải và phát triển các mô hình canh tác bền vững, địa phương từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiện đại. Đặc biệt, tỉnh xác định mục tiêu tăng trưởng hai con số dựa trên ba trụ cột gồm nông nghiệp, du lịch và năng lượng tái tạo.
Trong đó, cơ cấu lại ngành nông nghiệp được đẩy mạnh theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và thích ứng với biến đổi khí hậu. Giai đoạn 2021 - 2025, lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng bình quân 3,44%/năm; riêng năm 2025 đạt 6,76%. Sáu tháng đầu năm 2026, tăng trưởng ngành ước đạt gần 5%. Toàn tỉnh hiện có trên 350 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp, với các loại cây trồng chủ yếu là: Cà phê; lúa; các loại cây ăn quả nhãn, xoài, mận hậu... cùng một số loại cây công nghiệp khác.
Theo các nhà khoa học, sản xuất nông nghiệp gây phát thải khí nhà kính (CO2) đứng thứ hai sau ngành năng lượng. Trong khi đó, một bộ phận nông dân trong tỉnh hiện đang sản xuất theo phương pháp truyền thống và sử dụng các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
Đây là một trong những nguyên nhân gây phát thải cao, ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước trong khu vực sản xuất. Trước thực tế trên, các địa phương trong tỉnh đã và đang tích cực vận động nhân dân chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ và sử dụng các chế phẩm sinh học. Đồng thời, phục hồi đa dạng sinh học tại khu vực sản xuất, tái sử dụng các loại phụ phẩm làm phân bón, thức ăn chăn nuôi. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: UBND tỉnh đã đề ra mục tiêu đến năm 2035 phấn đấu giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính từ trồng trọt so với năm 2020 và xây dựng ít nhất 2 mô hình thí điểm để nhân rộng.
Canh tác nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính là mục tiêu trọng tâm của tỉnh Sơn La. (Ảnh minh hoạ).
Ngành Nông nghiệp đã tập trung đào tạo, tập huấn kỹ thuật, chính sách và công cụ đo phát thải cho cán bộ kỹ thuật cơ sở, cán bộ khuyến nông và các doanh nghiệp. Đặc biệt, tỉnh tập trung thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ; nâng cao chất lượng nông sản gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm. Quy trình sản xuất từ trồng, chăm sóc, thu hoạch, chế biến, đóng gói, đến tiêu thụ ngày càng hoàn thiện. Bên cạnh đó, các chủ cơ sở hay Hợp tác xã (HTX) trên địa bàn Sơn La cũng đẩy mạnh sản xuất, canh tác theo hướng an toàn, nhằm giảm thiểu tác động khí nhà kính vào môi trường.
Đơn cử tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Quang Huy, xã Phù Yên, có 61 thành viên, thâm canh 130 ha lúa giống J02 theo hướng hữu cơ, đang từng bước tiếp cận với quy trình giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất nông nghiệp. Các thành viên đã thực hiện nghiêm quy trình sản xuất theo hướng hữu cơ, gắn với bảo vệ môi trường; thay vì đốt rơm, rạ sau thu hoạch, nông dân thực hiện vùi lấp rơm rạ kết hợp vi sinh và thực hiện tự nhân sinh khối vi sinh tại chỗ của Viện Công nghệ xanh.
Kết quả được thu thập và đánh giá trong vụ lúa xuân năm nay cho thấy, mức phát thải khí nhà kính trong sản xuất còn khoảng 63%, giảm gần 20% so với trước khi áp dụng giải pháp. Đại diện HTX dịch vụ nông nghiệp Quang Huy, cho hay, với cách làm này, chúng tôi có thể tận dụng được rơm, rạ hoặc phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp làm phân bón cho lúa.
Nhờ áp dụng quá trình sản xuất hữu cơ, hệ sinh thái trên đồng ruộng đã được phục hồi đáng kể, một số hộ thành viên đã kết hợp nuôi cá với trồng lúa để tăng thêm thu nhập. Đồng thời, nâng cao chất lượng sản phẩm, giữ vững thương hiệu gạo hữu cơ trên thị trường, với giá bán từ 35.000 đồng/kg trở lên.
Đánh giá về tiềm năng phát triển nông nghiệp tuần hoàn gắn với giảm phát thải khí nhà kính của tỉnh Sơn La, đại diện Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, nhận định: Sơn La đã có nhiều chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn.
Đặc biệt, một số HTX đã mạnh dạn đi đầu trong sản xuất gắn với chuyển đổi xanh. Kết quả bước đầu cho thấy giá trị sản phẩm được tăng lên. Đồng thời, giảm chi phí đầu vào, cũng như tận dụng hiệu quả các loại phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp, góp phần xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn. Các địa phương cũng như các HTX trong toàn tỉnh có thể học tập, nhân rộng các mô hình này, từng bước đưa nông dân tiếp cận với sản xuất đáp ứng với các tiêu chuẩn quốc tế.
Với mục tiêu phấn đấu đến năm 2050, toàn tỉnh có 100% diện tích trồng trọt áp dụng quy trình canh tác bền vững, giảm phát thải; hình thành 5 vùng trồng “phát thải thấp”, các địa phương trong tỉnh đang tiếp tục nỗ lực giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp và chuyển đổi xanh, góp phần xây dựng tỉnh Sơn La phát triển xanh.
Hướng tới phát triển xanh, UBND tỉnh Sơn La vừa ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050” theo Quyết định số 4024/QĐ-BNNMT ngày 29/9/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Địa phương đẩy mạnh triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để đảm bảo hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp.
Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh. Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2035 giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính từ trồng trọt so với năm 2020; xây dựng ít nhất 2 mô hình thí điểm sản xuất giảm phát thải để nhân rộng; hình thành cơ sở dữ liệu phát thải trong trồng trọt kết nối với hệ thống quốc gia; đồng thời đào tạo, tập huấn cho tối thiểu 150 cán bộ kỹ thuật, nông dân, doanh nghiệp về kỹ thuật canh tác, chính sách và công cụ đo phát thải.
Tầm nhìn đến năm 2050, 100% diện tích trồng trọt trên địa bàn tỉnh áp dụng quy trình canh tác bền vững, giảm phát thải, hình thành 5 vùng sản xuất “phát thải thấp” gắn với thương hiệu nông nghiệp xanh vùng Tây Bắc. Để đạt mục tiêu trên, UBND tỉnh Sơn La yêu cầu các cấp, ngành triển khai 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu.
Các nhiệm vụ, giải pháp tập trung vào việc tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung Đề án đến người dân, doanh nghiệp; nhân rộng mô hình canh tác phát thải thấp hiệu quả. Hoàn thiện thể chế, chính sách địa phương, lồng ghép tiêu chí phát thải thấp vào các chương trình, dự án nông nghiệp; hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp áp dụng công nghệ canh tác xanh.
Nâng cao năng lực, đào tạo, tập huấn, tổ chức các hội thảo, diễn đàn nông nghiệp xanh, khuyến khích chuyển đổi nhận thức của người dân. Xây dựng mô hình điểm, ưu tiên cây trồng chủ lực như cà phê, mía, lúa, ngô, cây ăn quả, rau màu; ứng dụng công nghệ số, cảm biến giám sát, truy xuất nguồn gốc để kiểm soát phát thải.
Thiết lập hệ thống MRV (đo lường - báo cáo - thẩm định) và cơ sở dữ liệu phát thải cấp tỉnh; kết nối với hệ thống quốc gia phục vụ kiểm kê khí nhà kính. Phát triển thị trường và chuỗi giá trị nông sản phát thải thấp, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ, tổng kết kết quả từng giai đoạn, điều chỉnh phương án triển khai cho phù hợp với thực tế địa phương./.
Lê Ngọc