Phát triển mạng lưới quan trắc môi trường đồng bộ, kiểm soát nguy cơ ô nhiễm

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh, trong những năm gần đây, đặc biệt là giai đoạn cuối năm 2024, đầu năm 2025, tỉnh Bắc Ninh đã chú trọng thực hiện nhiều giải pháp cả về quản lý và kỹ thuật để giảm thiểu tối đa tình trạng ô nhiễm môi trường như dừng hoạt động các cơ sở sản xuất tái chế giấy không đảm bảo quy định của pháp luật gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại các địa phương như Mẫn Xá, Văn Môn, Đại Bái, Phong Khê, Phú Lâm... 

Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh thường xuyên thực hiện mạng lưới quan trắc định kỳ để đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt trên địa bàn, bao gồm 125 vị trí. Kết quả cho thấy, chất lượng môi trường nước mặt tại các con sông lớn trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2021-2025 có mức độ ô nhiễm tăng giảm khác nhau.

Trong đó 03 con sông (sông Thương, sông Cầu, sông Lục Nam) chất lượng nước có chiều hướng tốt hơn, giảm mức độ ô nhiễm rõ rệt so với giai đoạn 2016-2020, còn sông Đuống, sông Ngũ Huyện Khê và các con sông khu vực Nam Đuống có mức độ ô nhiễm cao hơn so với giai đoạn 2016- 2020, tuy nhiên mức độ ô nhiễm tăng cao chủ yếu ở năm 2021, có xu hướng tốt hơn ở năm 2025, cơ bản các vị trí quan trắc đều có mức độ ô nhiễm giảm dần ở năm 2025, điều đó cho thấy các giải pháp phòng ngừa, kiểm soát, quản lý các nguồn thải trong giai đoạn đã mang lại hiệu quả tích cực. 

Bắc Ninh thực hiện quan trắc định kỳ để đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt. 

Để đánh giá chất lượng nước dưới đất, hàng năm tỉnh Bắc Ninh thực hiện chương trình quan trắc chất lượng môi trường định kỳ, với tổng số 87 vị trí thuộc 57 phường, xã, trong đó khu vực đô thị 43 vị trí, khu vực nông thôn 30 vị trí và khu vực miền núi 14 vị trí. Chất lượng nước dưới đất trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2021-2025 có xu hướng gia tăng mức độ ô nhiễm so với giai đoạn 2016-2020. Tại các khu vực đô thị và nông thôn có mức độ ô nhiễm lớn hơn so với khu vực miền núi. Điều đó cho thấy nước dưới đất đã chịu tác động xấu, lâu dài từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, sinh hoạt, nông nghiệp, khai thác khoáng sản...

Đối với môi trường không khí, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện chương trình quan trắc môi trường định kỳ hàng năm tại 124 vị trí thuộc 60 xã phường. Ô nhiễm môi trường không khí xung quanh chủ yếu bắt nguồn từ hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải, đốt nhiên liệu hóa thạch và quá trình sản xuất năng lượng. Phương tiện cơ giới chạy xăng, dầu phát sinh khói đen, hơi xăng chưa cháy hết và các hợp chất hữu cơ bay hơi.... 

Trong những năm qua tỉnh đã thành lập và đưa vào hoạt động 20 KCN, 64 CCN, với hàng trăm doanh nghiệp thứ cấp đi vào hoạt động ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhau, như sản xuất linh kiện điện tử, tấm pin năng lượng, sản xuất giấy, tái chế kim loại… Các loại hình sản xuất phát sinh các loại khí thải đặc trưng (VOCs, hợp chất vô cơ…). Đây là khu vực tiềm ẩn nguy cơ gây tác động xấu đến chất lượng môi trường không khí. Tại các điểm quan trắc cũng đã phát hiện ô nhiễm cục bộ ở vài thời điểm bởi tiếng ồn và bụi TSP với mức độ ô nhiễm không cao... 

Nhằm tiếp tục kiểm soát, nâng cao hiệu qảu công tác phòng ngừa ô nhiễm môi trường, trong giai đoạn tới tỉnh Bắc Ninh xây dựng mạng lưới quan trắc tài nguyên và môi trường bảo đảm thống nhất trên phạm vi cả nước, đồng bộ, tiên tiến và từng bước hiện đại, đáp ứng nhu cầu thu nhập và cung cấp thông tin, số liệu điều tra cơ bản về môi trường, tài nguyên nước, khí tượng thủy văn, phục vụ có hiệu quả cho công tác xử lý, khắc phục ô nhiễm môi trường, dự báo, cảnh báo, phòng, tránh, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra, phát triển mạnh và bền vững kinh tế - xã hội của đất nước.

Quan trắc môi trường là một trong những giải pháp quan trọng để chủ động kiểm soát nguy cơ ô nhiễm. 

Để đảm bảo cung cấp đủ cơ sở dữ liệu tỉnh Bắc Ninh tích cực đẩy mạnh các hoạt động quan trắc môi trường như: Tiếp tục triển khai các chương trình quan trắc chất lượng môi trường phục vụ cho công tác quản lý nhà nước; mở rộng phạm vi (cả diện, điểm và đối tượng quan trắc); xây dựng mới các chương trình quan trắc, điều tra cơ bản về môi trường. Đầu tư xây dựng các điểm quan trắc tài nguyên nước và môi trường (tại các vùng nhạy cảm như các khu vực đông dân cư, khai thác tài nguyên, khu vực có nguy cơ sụt lún, vùng có dấu hiệu mực nước hạ thấp dưới mức cho phép).

Đề xuất, xây dựng kế hoạch đầu tư lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, từng bước triển khai thủ tục đầu tư dự án trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và đầu tư ngay hệ thống quan trắc tự động để kiểm soát các KCN-CCN đã đi vào hoạt động, các dòng sông chính của tỉnh; ưu tiên đầu tư lắp đặt các trạm quan trắc nước tự động tại các doanh nghiệp có lượng nước thải lớn; xây dựng các trung tâm theo dõi, giám sát thường xuyên.  Từng bước xây dựng, hoàn thiện và hiện đại hóa mạng lưới quan trắc môi trường địa phương. Đảm bảo kinh phí quan trắc môi trường hàng năm.

Giai đoạn 2026-2030 tiến hành quan trắc bổ sung thêm tại các điểm nóng giao thông, khu dân cư tập trung, khu khai thác, chế biến khoáng sản, vật liệu xây dựng, một số điểm trên các sông, hồ lớn, các KCN, CCN sắp đi vào hoạt động...

Cùng với đó, những vị trí có kết quả quan trắc ít biến động cũng được đưa ra khỏi quy hoạch. Do vậy, kết quả không làm ảnh hưởng đến chất lượng mạng lưới quan trắc. Tổng số vị trí quan trắc nước mặt sau điều chỉnh bổ sung quy hoạch là 123 vị trí, quan trắc môi trường nước dưới đất tổng là 87 vị trí, quan trắc môi trường không khí tổng là 97 vị trí, quan trắc môi trường đất là 61 vị trí.

Trong giai đoạn 2031-2050 tỉnh tiếp tục soát thực hiện theo phương án Quy hoạch mạng lưới quan trắc về điểm, thông số, tần suất quan trắc các môi trường nước mặt, nước dưới đất, không khí, đất trong giai đoạn 2026-2030. Đồng thời thực hiện “Xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2031-2035, định hướng đến năm 2040” bám sát với tình hình thực tế, các biến động trong thời kỳ triển khai để thực hiện./.

Hồng Hạnh