Một trong những hướng đi được Quảng Trị tập trung triển khai là phát triển rừng gỗ lớn, quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ bền vững nhằm nâng cao giá trị gỗ rừng trồng, đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là thị trường xuất khẩu. Qua đó, tỉnh từng bước hình thành các vùng nguyên liệu ổn định, tạo nền tảng phát triển chuỗi giá trị lâm nghiệp từ trồng, chăm sóc, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Trước đó, từ ăm 2007, Chi cục Lâm nghiệp tỉnh bắt đầu thí điểm trồng rừng có chứng chỉ FSC cho nhóm hộ gia đình; cán bộ trực tiếp xuống cơ sở vận động người dân tham gia, hướng dẫn các nguyên tắc, tiêu chí quản lý rừng. Người dân vốn quen trồng rừng chu kỳ 5-6 năm để bán gỗ dăm, nhanh thu hồi vốn nhưng giá trị kinh tế thấp. Vì vậy, việc giữ rừng khoảng 10 năm và tuân thủ các tiêu chí về môi trường, xã hội, kỹ thuật để đạt chứng chỉ FSC không dễ thực hiện.
Các địa phương từng bước chuyển đổi trồng rừng gỗ lớn, nâng cao hiệu quả kinh tế lâm nghiệp.
Tại HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thượng Phước, xã Triệu Phong, từ năm 2018 HTX bắt đầu chuyển đổi sang mô hình trồng rừng gỗ lớn, được ngành khuyến nông chuyển giao kỹ thuật chăm sóc và hướng dẫn tham gia chứng chỉ FSC. Đến nay, HTX có gần 40 ha rừng gỗ lớn đã khai thác, khoảng 160-180 ha tham gia chứng chỉ FSC; trong đó 25-30 ha phát triển theo hướng gỗ lớn. Giá trị mỗi ha rừng 10 năm tuổi đạt khoảng 220-250 triệu đồng, gần gấp đôi so với rừng khai thác sau 4-5 năm.
Năm 2008, gia đình ông Nguyễn Xuân Tiến ở xã Tuyên Sơn tiên phong chuyển đổi 30ha rừng gỗ nhỏ sang trồng rừng gỗ lớn với nhiều loại cây bản địa, như: Lim, huỵnh, dổi, keo lai nuôi cấy mô… Nhờ tuân thủ chặt chẽ quy trình kỹ thuật nên rừng cây của ông Tiến phát triển tốt, thân thẳng và đồng đều. Mỗi ha rừng gỗ lớn mang lại cho gia đình nguồn thu nhập cao gấp 3 lần so với trước đây.
Ông Nguyễn Xuân Tiến chia sẻ: Trước đó, tôi có đi tham quan một số mô hình và trồng rừng làm nguyên liệu giấy nhưng mô hình này mang lại thu nhập thấp, manh mún. Được địa phương hướng dẫn, tuyên truyền chuyển đổi sang trồng rừng gỗ lớn, chúng tôi đã mạnh dạn chuyển đổi và nhận thấy rừng gỗ lớn mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 3 lần so với trồng nguyên liệu giấy.
Xã Tuyên Sơn hiện có 156ha rừng gỗ lớn và 100% được cấp chứng chỉ FSC, tập trung ở các thôn Tân Ấp, Tân Hương, Tân Đức… Xác định FSC là chứng chỉ quản lý rừng bền vững được công nhận trên toàn cầu, là "chìa khóa" quan trọng để đưa sản phẩm gỗ của địa phương vươn tầm quốc tế, thời gian qua, xã Tuyên Sơn đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi một số diện tích đất đồi kém hiệu quả sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn. Xã cũng phối hợp với các cơ quan chuyên môn trong việc mở lớp tập huấn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và quan tâm hỗ trợ cây giống chất lượng cho bà con.
Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng diện tích rừng gỗ lớn, Quảng Trị đang hướng đến mục tiêu hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững, từ sản xuất giống, trồng rừng, chăm sóc, cấp chứng chỉ đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Quảng Trị là một trong những địa phương được lựa chọn xây dựng vùng nguyên liệu gỗ lớn tập trung bởi đã hình thành được sự liên kết khá chặt chẽ giữa lực lượng khuyến nông, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân. Trung tâm đang tập trung xây dựng hệ thống vườn ươm chất lượng cao, chuyển giao đồng bộ quy trình kỹ thuật nhằm giúp người dân tiếp cận nguồn giống đạt chuẩn, nâng cao chất lượng rừng trồng và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Địa phương phấn đấu nâng cao tỷ lệ che phủ rừng cũng như diện tích rừng được cấp chứng chỉ bền vững.
Trên địa bàn tỉnh diện tích rừng trồng sản xuất đạt hơn 217.000ha, hơn 23.500ha đã được chuyển hóa sang rừng gỗ lớn và trên 64.100ha được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, VFCS/PEFC. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng diện tích rừng có chứng chỉ lên 80.000ha, đồng thời trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu và chế biến gỗ rừng trồng của khu vực miền Trung.
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, thời gian qua, các cấp, ngành, địa phương đã triển khai tái cơ cấu sản xuất lâm nghiệp, chuyển dịch từ sản xuất với quy mô nhỏ lẻ sang liên kết hình thành hợp tác xã, tổ hợp tác, đồng thời thay đổi nhận thức từ tăng sản lượng sang tăng chất lượng và giá trị. Áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất như sử dụng giống chất lượng cao trong trồng rừng sản xuất, thâm canh rừng trồng và chuyển đổi từ trồng rừng gỗ nhỏ sang kinh doanh gỗ lớn.
Nhờ đó, bước đầu đã hình thành liên kết theo chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp và người dân, nhất là trong việc xây dựng phương án quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Đến nay, có 8 đơn vị liên kết với các nhóm hộ (chủ rừng) để đánh giá, cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững đối với rừng trồng sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm, với quy mô diện tích 29.178ha và 6.130 hộ gia đình tham gia. Việc hình thành liên kết đã góp phần tăng giá trị sản phẩm và lợi nhuận, mở rộng thị trường, tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi cũng như khuyến khích người dân tham gia trồng rừng gỗ lớn./.
Thu Thảo