Phát triển hạ tầng thủy lợi đáp ứng yêu cầu sản xuất, phòng, chống thiên tai

Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Lạng Sơn cho thấy, trên địa bàn toàn tỉnh có tổng số khoảng 2.808 công trình thủy lợi, trong đó có 174 hồ chứa (53 hồ chứa nước lớn, 45 hồ chứa nước vừa và 76 hồ chứa nước nhỏ); 1.481 phai, đập dâng các loại, 165 trạm bơm, 989 công trình tạm, guồng cọn; hệ thống kênh mương với tổng chiều dài khoảng 3.445,5km. Hệ thống công trình thủy lợi đã góp phần quan trọng về bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khoẻ và cải thiện đời sống nhân dân khu vực nông thôn, phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế, xã hội và phòng chống thiên tai

Bên cạnh những kết quả đạt được, hạ tầng thủy lợi vẫn còn một số tồn tại, hạn chế: Diện tích tưới mới chỉ đạt khoảng 50% diện tích canh tác, trong đó, tưới lúa hiện chỉ đảm bảo tưới ổn định cho khoảng 73% so với yêu cầu tưới. Hầu hết các công trình thuỷ nông đều đã được xây dựng trên 20 năm, chưa có điều kiện tu bổ nâng cấp do thiếu vốn, các hạng mục sửa chữa chắp vá và chịu tác động mạnh của thiên nhiên và con người nên xuống cấp rất nhanh, năng lực giảm sút, khả năng phục vụ của nhiều công trình đạt 50% đến 70%. Công trình thủy lợi vẫn còn nhiều công trình tạm.

Hạ tầng thủy lợi tại tỉnh cần tiếp tục được hoàn thiện đáp ứng yêu cầu hoạt động sản xuất (Ảnh minh họa: HN). 

Kinh phí dành cho duy tu, bảo dưỡng hàng năm rất thấp, công tác quản lý, vận hành còn nhiều khó khăn và bất cập nên đến nay nhiều công trình đã xuống cấp, hư hỏng, phát huy hiệu quả chưa cao. Nhiều công trình do được xây dựng lâu, hồ sơ công trình bị thất lạc gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như nâng cấp, sửa chữa đảm bảo an toàn các công trình. Các hồ chứa trên địa bàn tỉnh chưa xây dựng được quy trình vận hành, khó khăn cho công tác vận hành trong mùa mưa, lũ.

Kênh mương chủ yếu là kênh đất, thực hiện chương trình kiên cố hoá kênh mương đến nay mới kiên cố được 1.466,1km bằng bê tông, gạch các loại chiếm tỷ lệ 43%, tổn thất nước nhiều, tăng chi phí duy tu bảo dưỡng, nạo vét, giá thành tưới nước cao. Trong những năm gần đây do thời tiết có nhiều biến động bất thường, lượng mưa ít, cùng với biến đổi khí hậu đã làm ảnh hưởng trực tiếp tới mực nước kiệt của các hồ đập làm ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của các trạm bơm,...

Trước những vấn đề trên tại Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lạng Sơn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, địa phương này đặt mục tiêu phát triển hệ thống thủy lợi bảo đảm cấp nước, tiêu, thoát nước cho dân sinh, sản xuất nông nghiệp, các ngành kinh tế và bảo vệ môi trường; nâng cao năng lực phòng, chống, giảm thiệt hại do thiên tai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững, bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển ở các lưu vực sông trên địa bàn tỉnh.

Về cấp nước tưới: Đến năm 2030, diện tích gieo trồng cây hàng năm khoảng 94.540 ha, trong đó vụ đông xuân là 46.520 ha, vụ mùa 48.020 ha, nâng tần suất đảm bảo tưới lên 75%-80% diện tích gieo trồng được tưới từ công trình thủy lợi kết hợp các giải pháp tưới tiết kiệm nước.

Về tiêu thoát nước: Từng bước xây dựng các công trình thủy lợi làm nhiệm vụ tiêu, thoát nước cho diện tích đất sản xuất nông nghiệp và diện tích đất đô thị, công nghiệp với tần suất mưa thiết kế 10%. Chủ động tiêu, thoát nước ra sông chính, tăng diện tích tiêu bằng động lực; duy trì diện tích chứa, điều hòa nước mưa, nhất là các khu đô thị, khu dân cư tập trung. Kết hợp giữa tưới ruộng và nuôi trồng thủy sản; mở rộng diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản ở những nơi thuận lợi về nguồn nước. Đến năm 2030 đảm bảo cấp nước và tạo nguồn nước mặt cho 1.303 ha diện tích nuôi trồng thủy sản.

Lạng Sơn xây dựng mới, nâng cấp các công trình thủy lợi theo hướng đa mục tiêu. 

Lạng Sơn tiếp tục thực hiện đầu tư các công trình chuyển tiếp từ giai đoạn 2021- 2030: Xây dựng mới, nâng cấp, cải tạo các công trình thủy lợi đảm bảo nhiệm vụ cấp nước đa mục tiêu cho sản xuất nông nghiệp kết hợp khai thác tối đa tiềm năng các công trình; đảm bảo an toàn công trình, tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu; Ưu tiên đầu tư các công trình thủy lợi cấp nước cho vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, các diện tích khai hoang mới phục vụ di dân tái định cư và vùng khó khăn về nguồn nước.

Tiếp tục thực hiện chương trình kiên cố hoá kênh mương để hoàn thiện hệ thống kênh mương nội đồng, phát huy hiệu quả tưới tối đa của các công trình thuỷ lợi. Nâng cấp, sửa chữa kịp thời các công trình thủy lợi bị hư hỏng do thiên tai để đảm bảo cấp nước phục vụ sản xuất. Xây dựng mô hình áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho khu sản xuất nông nghiệp hàng hóa, khu sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

Nghiên cứu áp dụng công nghệ dẫn nước bằng đường ống trong công trình thủy lợi ở những khu vực có địa hình khó khăn nhằm tăng khả năng cấp nước của công trình, giảm tổn thất nước trong quá trình vận chuyển. Nâng cao năng lực quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi từ cấp tỉnh đến cơ sở, trong đó tập trung cho lực lượng cán bộ trực tiếp khai thác, vận hành công trình, đặc biệt là các tổ chức thủy lợi cơ sở; Tiếp tục triển khai xây dựng công trình hồ chứa Bản Lải giai đoạn 2 (xây dựng hệ thống kênh mương).

Giai đoạn 2026 - 2030, tiếp tục nâng cấp, sửa chữa 183 công trình/cụm công trình thủy lợi; đảm bảo năng lực tưới theo thiết kế khoảng 10.298ha, trong đó tưới tăng thêm khoảng 5.093ha, bao gồm: 56 hồ chứa; 70 phai, đập dâng; 34 trạm bơm và 23 cụm công trình thủy lợi. Tiếp tục thực hiện xây mới 46 công trình/cụm công trình thủy lợi tưới cho diện tích khoảng 5.528ha, cấp nước sinh hoạt cho 6.816 người. Xây dựng các mô hình tưới hiện đại, tiết kiệm nước cho 1 số cây trồng đặc sản của tỉnh trong các chuỗi liên kết sản xuất như rau, chè, thạch đen,...

Thực hiện đầu tư xây dựng 03 hệ thống tưới tiết kiệm nước cho khoảng 37 ha rau màu tại khu vực đô thị phường Tam Thanh, Lương Văn Tri, Đông Kinh. Tỉnh Lạng Sơn xây dựng từ 10 – 12 công trình/năm trở lên (phân bố tại một số khu vực phát triển nông nghiệp tại các xã), trong đó tập trung cho các cây trồng chủ lực hoặc cây trồng mang lại giá trị kinh tế chính của địa phương, đảm bảo mỗi xã xây dựng nông thôn mới có ít nhất 01 mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước. Xây dựng hệ thống tưới tiết kiệm nước cho rau màu, cây ăn quả, dược liệu… tại các xã (khoảng 40 hệ thống) với diện tích khoảng 275 ha;

Nghiên cứu các phương án và xây dựng công trình tiêu, thoát lũ trên địa bàn tỉnh, trong đó tập trung tại một số khu vực thường xuyên bị ngập cục bộ khi mưa lớn trong thời gian gần đây gồm khu đô thị phường Tam Thanh, Lương Văn Tri, Đông Kinh, Kỳ Lừa, các xã Bình Gia, Bắc Sơn và một số xã phía Tây Nam tỉnh Lạng Sơn, đảm bảo năng lực thoát lũ, ứng phó với biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng trầm trọng hơn.

Nghiên cứu xây dựng các công trình thuỷ lợi tưới tiêu kết hợp đảm bảo vừa cấp nước tưới, vừa tiêu thoát lũ trong các điều kiện cần thiết. Sự liên kết giữa hệ thống cơ sở hạ tầng thủy lợi với hệ thống kết cấu hạ tầng các ngành khác: Hoàn thiện đường quản lý vận hành các hồ chứa để kết nối với hệ thống đường giao thông, phục vụ công tác quản lý vận hành, ứng phó giờ đầu với các tình huống thiên tai có thể xảy ra./. 

Mạnh Cường