Phát huy vai trò cơ sở, giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai

Trong công tác phòng, chống thiên tai, cơ sở là tuyến đầu trực tiếp nắm địa bàn, nhận diện nguy cơ và tổ chức ứng phó khi tình huống xảy ra. Vì vậy, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, lực lượng xung kích và người dân có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế thiệt hại. Các địa phương cần thường xuyên rà soát những khu vực có nguy cơ cao, cập nhật phương án ứng phó theo từng loại hình thiên tai, đồng thời chuẩn bị lực lượng, phương tiện và vật tư cần thiết theo phương châm “4 tại chỗ”.

Đây cũng là những nhiệm vụ trọng tâm mà chính quyền tỉnh Lâm Đồng triển khai thực hiện trong đợt mưa lũ vừa qua. Tuy nhiên, do diễn biến thiên tai bất thường vẫn gây thiệt hại lớn với địa phương này. Theo Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Lâm Đồng, tính đến ngày 27/9, mưa lớn 1 tuần qua đã gây ngập lụt, sạt lở tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến nhà cửa, sản xuất và giao thông. Toàn tỉnh ghi nhận 2.821 căn nhà tại 21 địa phương bị ảnh hưởng, thiệt hại, tăng 40 căn so với báo cáo ngày 25/9. Phường Bình Thuận có số nhà bị ảnh hưởng nhiều nhất với 1.080 căn, tiếp đến là phường Hàm Thắng 500 căn, xã Hồng Sơn 370 căn, xã Lương Sơn 150 căn, xã Hàm Thuận 123 căn và xã Hàm Kiệm 112 căn.

Đợt mưa lũ gần đây khiến Lâm Đồng thiệt hại hơn 50 tỷ đồng.

Tại phường Bình Thuận, nước ngập nhà dân 0,2-0,5m, địa phương đã di dời 193 hộ. Phường Hàm Thắng di dời 443 hộ trong tổng số 500 căn nhà bị ảnh hưởng; xã Hồng Sơn di dời 40 hộ. Ngoài ra, phường Mũi Né có khoảng 50 căn nhà bị ngập khoảng 1m, xã Tân Hải có 40 căn nhà bị ảnh hưởng. Các địa phương đã di dời 870 hộ dân đến nơi an toàn. Từ chiều 25/9, nước bắt đầu rút, phần lớn người dân trở về nhà dọn dẹp, ổn định cuộc sống. Mưa lũ cũng làm ngập khoảng 7.540ha cây trồng, 10 ao cá, 7,1ha ao nuôi tôm và 431 con vật nuôi tại 26 địa phương. Khoảng 50.000 con tôm thẻ chân trắng và 150kg cá trê bị thiệt hại. Diện tích cây trồng bị ngập nhiều tại xã Bắc Bình với 2.168ha, xã Hàm Kiệm 1.000ha, xã Hàm Thuận 717ha và xã Bắc Ruộng 580ha… Theo thống kê sơ bộ, thiên tai gây thiệt hại khoảng 52 tỷ đồng. Các địa phương đang tiếp tục rà soát, cập nhật số liệu.

Mưa lớn kéo dài khiến tình trạng thiên tai ở cơ sở có thể chuyển biến rất nhanh. Do đó, khi đường bị chia cắt, mất điện, mất liên lạc hoặc nhiều điểm cùng xảy ra sự cố, lực lượng tại chỗ không chỉ cần có mặt mà phải biết xử lý việc gì trước, di chuyển người dân ra sao, tổ chức cứu hộ thế nào và phối hợp với lực lượng khác bằng cách nào.

Đến nay, Lâm Đồng đã sắp xếp 188/188 đầu mối đơn vị dự bị động viên, đạt 100%. Lực lượng dân quân tự vệ toàn tỉnh đạt tỷ lệ 1,4% so với dân số, với thành phần được tổ chức theo quy định của pháp luật. Toàn tỉnh hiện có 10 đại đội, gần 800 trung đội, hơn 4.000 tiểu đội và khẩu đội, gần 150 tổ dân quân tự vệ.

Đáng chú ý, đã thành lập 134 đơn vị tự vệ trong các doanh nghiệp. Đây là nền tảng để các địa phương chủ động tổ chức lực lượng ứng phó ngay tại chỗ. Tại xã Đam Rông 4, theo đại diện Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS) xã cho biết, lực lượng dân quân tự vệ là nòng cốt thực hiện di trú 22 hộ dân với 125 người ra khỏi khu dân cư K’Nớ 5 (thôn Lán Tranh).

Khu vực này có taluy phía sau nhà dân liên tục sụt lún, sạt trượt. Quả đồi cao khoảng 30 - 50 m, độ dốc 45 - 600, kéo dài khoảng 500 m. Sau khi đưa người dân đến nơi an toàn, lực lượng dân quân tự vệ tiếp tục túc trực 24/24 giờ để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh. Tại những địa bàn khác bị ngập lụt, sạt lở, lực lượng tại chỗ cũng đã có mặt kịp thời, góp phần bảo đảm an toàn tính mạng cho người dân. Hiện nay có lực lượng chưa đồng nghĩa với có đầy đủ năng lực ứng phó trước những tình huống thiên tai ngày càng phức tạp.

Theo đánh giá của Bộ CHQS tỉnh, tại một số địa phương, công tác huấn luyện, diễn tập nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai, tìm kiếm cứu nạn cho dân quân tự vệ và dự bị động viên chưa được quan tâm đúng mức. Trang bị, phương tiện ở một số nơi còn thiếu hoặc lạc hậu.

Khả năng phối hợp, hiệp đồng, trao đổi thông tin giữa các lực lượng có lúc chưa kịp thời, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Một số kế hoạch, phương án chưa được cập nhật sát với đặc điểm địa bàn và các cấp độ rủi ro thiên tai. Những hạn chế này cần được nhìn nhận từ thực tế địa bàn để có cách khắc phục phù hợp.

Trước hết, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, quản lý, điều hành của chính quyền; phát huy vai trò tham mưu của cơ quan quân sự và sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể. Hệ thống kế hoạch phòng thủ dân sự cần được rà soát, cập nhật thường xuyên. Phương án ứng phó phải cụ thể theo từng khu vực, từng loại hình thiên tai, nhất là lũ quét, sạt lở đất, ngập úng, sạt lở bờ sông và các sự cố phức tạp. Cùng với đó là thay đổi cách huấn luyện.

Xây dựng kế hoạch ứng phó sớm trước thiên tai góp phần chủ động, giảm thiểu tối đa thiệt hại về tài sản cho người dân. (Ảnh: TT). 

Thay vì chủ yếu tập theo những tình huống chung, cần đưa nội dung huấn luyện sát hơn với địa bàn và những gì lực lượng có thể gặp trong thực tế. Dân quân cần được rèn kỹ năng nhận diện nguy cơ sạt lở, sơ tán người dân, cứu hộ trong điều kiện nước chảy xiết, sơ cứu và vận chuyển người bị nạn, bảo đảm thông tin liên lạc, tìm kiếm người mất tích và phối hợp với lực lượng chuyên môn.

Các cuộc diễn tập cũng cần thực tế hơn, có những tình huống bất ngờ như mất điện, mất liên lạc, giao thông bị chia cắt hoặc nhiều sự cố xảy ra cùng lúc. Khi đó, yêu cầu không chỉ là thực hiện đúng một kịch bản có sẵn mà còn phải xử lý được tình huống phát sinh. Ở cấp xã, cần tổ chức các tổ xung kích từ lực lượng dân quân tại chỗ và dân quân cơ động, gắn nhiệm vụ với từng nhóm kỹ năng như ứng phó và khắc phục hậu quả. Lực lượng dân quân tự vệ đã thể hiện rõ vai trò là lực lượng tại chỗ, phát huy tốt nhiệm vụ nòng cốt trong phòng, chống thiên tai.

Qua đó, góp phần cùng cấp ủy, chính quyền địa phương giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và ứng phó kịp thời, hiệu quả với mọi sự cố, thiên tai ngay từ cơ sở. Thiên tai diễn biến ngày càng phức tạp, khó dự báo, đòi hỏi công tác phòng ngừa và ứng phó phải được triển khai chủ động, linh hoạt và sát thực tế.

Trong đó, cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trực tiếp tổ chức các biện pháp phòng, chống, đồng thời là nơi gần dân, hiểu dân và có khả năng xử lý nhanh những tình huống phát sinh. Chủ động từ cơ sở không chỉ là chuẩn bị lực lượng, phương tiện hay phương án ứng phó, mà còn là xây dựng ý thức phòng ngừa trong cộng đồng.

Khi phương án được chuẩn bị từ sớm, lực lượng được tổ chức chặt chẽ và người dân có kỹ năng ứng phó, “4 tại chỗ” sẽ phát huy hiệu quả thực chất. Đây là nền tảng quan trọng để giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ tính mạng, tài sản và góp phần xây dựng cộng đồng an toàn hơn trước thiên tai.

Đức Chính