Năng lực kiểm nghiệm và thị trường xuất khẩu sầu riêng Việt Nam

Sầu riêng là cây trồng có giá trị kinh tế cao, diện tích tăng nhanh, tập trung chủ yếu tại Duyên hải Nam Trung Bộ và khu vực Tây Nguyên. Riêng hai khu vực này chiếm 54,7% diện tích và khoảng 45,8% sản lượng sầu riêng cả nước. Kế tiếp là Đông Nam Bộ, khu vực này chiếm 16,6% diện tích, 12,1% sản lượng; Khu vực đồng bằng sông Cửu Long chiếm 28,7% diện tích và 42,1% sản lượng.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2026, diện tích sầu riêng cả nước ước đạt khoảng 200.000 ha, trong đó diện tích cho sản phẩm là 129.500 ha, sản lượng dự kiến khoảng 2,08 triệu tấn. Trong khi đó, trước đây quy hoạch ngành hàng chỉ khoảng 100.000 ha, tức diện tích hiện nay đã tăng gấp đôi. Đáng chú ý, trong 7 tháng năm 2026, cả nước đã thu hoạch 768.000 tấn sầu riêng.

(Ảnh minh họa)

Trong 5 tháng cuối năm, dự kiến còn khoảng 1,3 triệu tấn, tập trung chủ yếu tại khu vực Tây Nguyên, trong đó Đắk Lắk khoảng 500.000 tấn, Lâm Đồng 300.000 tấn và Gia Lai 58.000 tấn. Do sản lượng tập trung trong thời gian ngắn, từ tháng 8 đến tháng 10 nên yêu cầu đặt ra là phải tổ chức tốt công tác thu hoạch, kiểm nghiệm, sơ chế và logistics, qua đó tránh nguy cơ ùn ứ và giảm áp lực trong thời gian cao điểm.

Sầu riêng xuất khẩu chủ yếu dưới dạng quả tươi chính ngạch. Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 1 triệu tấn quả tươi và 117.000 tấn đông lạnh. Trong 7 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu 493.000 tấn, với giá trị khoảng 950,7 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ. Trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định xuất khẩu sầu riêng chắc chắn đạt trên 4 tỷ USD.

Sầu riêng Việt Nam hiện đã xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia. Tháng 7 vừa qua, Ấn Độ chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi của Việt Nam. Cơ quan chức năng cũng đang đàm phán với Australia, New Zealand và các thị trường khác nhằm tiếp tục mở rộng đầu ra cho sản phẩm.

Với mã số vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc, tính đến tháng 7/2026, cả nước có trên 1.200 mã số vùng trồng và 120 mã số cơ sở đóng gói đang hoạt động. Hiện còn hơn 1.100 mã số đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt. Về năng lực kiểm nghiệm, hiện có 50 phòng kiểm nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp thuận, trong đó 47 phòng kiểm Cadimi và 39 phòng kiểm Vàng O. Tổng công suất đạt khoảng 13.000 mẫu/ngày đối với Cadimi và 10.000 mẫu/ngày đối với Vàng O. Hệ thống kiểm nghiệm cơ bản đáp ứng nhu cầu, kể cả trong cao điểm vụ mùa, khi sản lượng có thể lên tới khoảng 800-900 lô hàng/ngày.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định năng lực phòng kiểm nghiệm không thiếu, vấn đề chủ yếu nằm ở cách thức vận hành. Do đó, Việt Nam đang chuyển hướng sang kiểm nghiệm tại vườn và cơ sở đóng gói nhằm chủ động hơn trong kiểm soát chất lượng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành hàng sầu riêng đang đối mặt với một số khó khăn, thách thức. Đơn cử, diện tích tăng nhanh nhưng liên kết chuỗi chưa tương xứng, tiềm ẩn nguy cơ dư cung và mất kiểm soát chất lượng. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Công nghệ bảo quản, chế biến sâu còn hạn chế, trong khi hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào quả tươi… Để giải quyết khó khăn, vướng mắc, cần tổ chức lại sản xuất, rà soát diện tích, hạn chế mở rộng tại những vùng không phù hợp; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu bền vững gắn với mã số vùng trồng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết 36/2026 của Chính phủ cơ bản đã tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục pháp lý đối với các vùng sản xuất sầu riêng lớn. Cơ quan này đang phối hợp với các địa phương xây dựng và triển khai Kế hoạch thực hiện Nghị quyết này tại một số tỉnh có cây trồng chủ lực xuất khẩu đang hoặc sắp bước vào vụ thu hoạch chính, trọng tâm là Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai và Quảng Ngãi. Ngoài ra, đang nỗ lực đàm phán với GACC nhằm thống nhất tiêu chuẩn kiểm nghiệm và cơ chế công nhận kết quả lẫn nhau, qua đó giảm thời gian thông quan.

Mới đây, nêu ý kiến tại cuộc họp về tình hình thực hiện Nghị quyết 36/2026 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói liên quan đến tiêu thụ, xuất khẩu sầu riêng, lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết, đã giao hệ thống thương vụ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục quảng bá hình ảnh ngành hàng sầu riêng, mở rộng và phát triển các thị trường mới, thúc đẩy đàm phán mở cửa thêm các thị trường khác. Về thị trường trong nước, Bộ Công Thương đề nghị khẩn trương xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, không chỉ đối với sầu riêng mà đối với nông sản nói chung.

Trong khi đó, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, liên quan đến mã định danh, Nghị quyết 36/2026 của Chính phủ đã giải quyết căn cơ vấn đề mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đang triển khai chiến dịch "30 ngày đêm" để gắn mã số vùng trồng. Trong chiến dịch này, thay vì chờ các vườn trồng tự đề xuất, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng cần chủ động gắn mã cho tất cả các vườn trồng, qua đó, hình thành đầy đủ dữ liệu mã định danh để phục vụ trao đổi và kết nối dữ liệu…/.

LÝ LAN