Thực tế cho thấy, sắn là cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Quảng Trị. Hiện nay, giống cây này không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân mà còn trở thành nguyên liệu chính phục vụ sản xuất nhiên liệu sinh học và xuất khẩu với khối lượng lớn.
Tuy nhiên, cây giống này đang bị thách thức từ bệnh khảm lá, một dịch hại nguy hiểm với tốc độ lây lan nhanh qua hom giống và bọ phấn trắng, nguy cơ bùng phát vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt khi nhu cầu mở rộng vùng nguyên liệu ngày càng gia tăng. Nếu không có giải pháp kịp thời, năng suất và chất lượng sắn sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tác động trực tiếp đến đời sống người dân canh tác sắn và chuỗi cung ứng sản phẩm.
Theo số liệu từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, toàn tỉnh Quảng Trị đã xuống giống hơn 17.500ha sắn, đạt trên 87% kế hoạch năm 2026 (mục tiêu cả năm là 20.000ha). Hiện cây sắn đang bước vào giai đoạn phát triển thân lá mạnh, tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng về diện tích thì dịch bệnh khảm lá sắn do virus đang có dấu hiệu lây lan nhanh và diễn biến phức tạp.
Kết quả điều tra cho thấy, diện tích sắn nhiễm bệnh toàn tỉnh đã lên tới gần 2.000ha. Tỷ lệ bệnh phổ biến ở mức 10-20%, tại các vùng tập trung các giống sắn cũ, tỷ lệ này lên đến 30-50%, cục bộ có nơi đạt ngưỡng 70-80%, tập trung chủ yếu trên giống sắn KM94-loại giống vốn chiếm ưu thế trong nhiều năm qua.
Nghiên cứu tuyển chọn và phát triển một số giống sắn mới kháng bệnh khảm lá là giải pháp quan trọng.
Để bảo vệ sản xuất 2026, ngành nông nghiệp tỉnh đã triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ bệnh khảm lá ngay từ cuối năm 2025. Bên cạnh việc hướng dẫn kỹ thuật, cán bộ chuyên môn đã bám sát địa bàn, hỗ trợ nông dân thăm đồng và xử lý triệt để các ổ dịch ngay từ khi mới phát sinh thông qua việc nhổ bỏ, tiêu hủy cây bệnh. Đặc biệt, qua nghiên cứu đặc tính sinh học từ các nhà sản xuất giống uy tín trên toàn quốc, ngành nông nghiệp đã chọn giống sắn HN1 để triển khai mô hình thử nghiệm trên diện tích 300ha ở một số địa phương.
Quảng Trạch là một trong những xã được lựa chọn thí điểm mô hình với 100ha giống sắn HN1. Đặc điểm của giống này là cây khỏe, thân chắc, bộ tán phát triển nhanh và đồng đều. Điểm khác biệt rõ rệt nhất là ngay cả những chân ruộng trồng xen kẽ với giống cũ KM94 đang bị bệnh khảm lá nặng, diện tích trồng giống HN1 vẫn giữ được màu xanh của lá, không bị nhiễm bệnh.
Ngoài khả năng kháng bệnh, qua các đợt thu hoạch, trong khi các giống sắn cũ tại địa phương chỉ đạt năng suất trung bình từ 13-14 tấn/ha thì giống HN1 đạt năng suất từ 17 tấn/ha trở lên. Với giá sắn nguyên liệu ổn định, mức tăng năng suất này có ý nghĩa quan trọng đối với thu nhập của người nông dân.
Theo Nguyễn Mạnh Hoàng (xã Quảng Trạch): Nhiều năm qua, việc trồng giống sắn cũ khiến chúng tôi luôn thấp thỏm vì bệnh khảm lá thường xuyên xuất hiện, làm lụi cây lụi, không cho củ. Nhưng từ khi chuyển sang giống mới HN1, tôi thấy cây phát triển rất tốt, bộ lá khỏe mạnh và không bị bệnh. Việc chuyển đổi sang giống mới đã giúp gia đình yên tâm sản xuất.
Những giống sắn mới được đưa vào sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế ổn định (Ảnh minh họa).
Vụ sản xuất này, gia đình bà Nguyễn Thị Cảnh ở thôn Tân Mỹ, phường Quảng Trị thu hoạch diện tích trồng giống sắn HN1 theo mô hình của Trung tâm Khuyến nông tỉnh. Nhìn từng gốc sắn được nhổ lên với nhiều củ to, khá đều, bà Cảnh không giấu được sự phấn khởi.
Bà Cảnh cho biết, gia đình có 2 sào trồng sắn giống KM94, nhưng trong 3-4 năm trở lại đây giống sắn này thường xuyên bị bệnh khảm lá, sinh trưởng còi cọc, lá xoăn, củ ít và nhỏ. Sản lượng thu hoạch chỉ đạt khoảng 1,5 tấn trên toàn bộ diện tích. Năm nay, được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông tỉnh, bà chuyển toàn bộ diện tích sang trồng giống sắn HN1.
Sau khoảng 8 tháng trồng, bên cạnh việc cây phát triển khá đồng đều, khỏe, bộ lá xanh, điều khiến bà Cảnh bất ngờ hơn cả là lượng củ dưới mỗi gốc. Qua thu hoạch thực tế, 1 sào sắn cho trên 2 tấn củ tươi, tương đương năng suất khoảng 40 tấn/ha. Với giá thương lái đang thu mua khoảng 2.700 đồng/kg, mỗi sào có thể mang lại nguồn thu trên 5 triệu đồng.
So với giống sắn KM94, giống sắn HN1 cho thấy sự khác biệt khá rõ về sức sinh trưởng, bộ lá và số lượng củ. Đặc biệt, trong suốt quá trình sinh trưởng đến thời điểm thu hoạch, diện tích trồng giống sắn HN1 chưa ghi nhận triệu chứng bệnh khảm lá. Trong khi đó, giống sắn KM94 trồng đối chứng tại cùng địa điểm đều bị nhiễm bệnh khảm lá, cây sinh trưởng chậm, ảnh hưởng đến năng suất.
Trước thực trạng bệnh khảm lá sắn diễn ra hàng năm, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh đã chủ động tìm hiểu nhiều nơi để lựa chọn các giống mới có khả năng kháng bệnh tốt nhất. Qua thực tế 3 vụ thử nghiệm, giống sắn HN1 cho thấy ưu điểm vượt trội hơn hẳn so với các giống cũ cả về sức đề kháng lẫn năng suất. Hiện nay đơn vị đang tích cực phối hợp với các ngành liên quan và nhà sản xuất giống để thống nhất việc lưu hành, cung ứng giống HN1 trên địa bàn tỉnh nhằm thay thế các giống cũ đã bị nhiễm bệnh nặng, năng suất thấp.
Người dân được hướng dẫn sử dụng bẫy dính vàng và phun thuốc bảo vệ thực vật đặc hiệu khi bọ phấn trắng xuất hiện ở giai đoạn ấu trùng theo nguyên tắc “4 đúng”. Việc luân canh cây trồng tại những vùng bị bệnh nặng, không trồng sắn hoặc các cây ký chủ của bọ phấn (như thuốc lá, cà chua, bầu bí) ít nhất một vụ cũng được xem là giải pháp hữu hiệu để cắt đứt nguồn bệnh./.
Lê Hoài