Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, lượng rác thải sinh hoạt, công nghiệp và rác nhựa tại Đà Nẵng ngày càng gia tăng, đặt ra áp lực lớn lên hệ thống thu gom và xử lý. Hiện nay, mỗi ngày tại thành phố Đà Nẵng phát sinh hơn 4.450 tấn chất thải rắn sinh hoạt, nhiều nhất là khu vực đô thị với khoảng 1.400 tấn. Dự báo, lượng rác thải sinh hoạt của thành phố tiếp tục tăng cao. Thực tế này đòi hỏi thành phố cần triển khai đồng bộ giải pháp, nhân rộng các mô hình thu gom, xử lý rác thải trong đó có rác thải nhựa hiệu quả.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, một trong những mô hình tiêu biểu là mô hình “Xây dựng chợ điểm giảm thiểu rác thải nhựa” tại chợ Hàn - được ví là “Chợ quốc tế” của Đà Nẵng. Khảo sát của WWF từ năm 2021 cho thấy chợ này phát sinh 800 - 1.000 kg rác mỗi ngày, rác nhựa chiếm hơn 15%, trong đó túi ni-lông lên đến 66,4%.
Từ khi mô hình được thực hiện thí điểm, đến nay rất nhiều quầy hàng tại chợ Hàn đã đạt “Nhãn sinh thái”, sử dụng túi giấy thay thế túi ni-lông, đồng thời thu gom túi sạch để tái sử dụng. Từ thành công này, mô hình được nhân rộng ra nhiều chợ truyền thống khác, tập trung vào việc hỗ trợ tiểu thương và người dân thay thế túi ni-lông bằng giỏ nhựa tái sử dụng, túi tự hủy, túi giấy.
Những năm qua, thành phố triển khai hiệu quả các mô hình như “Trường học xanh”, “Phân loại rác tại nguồn”. Đó là nền tảng để thành phố thực hiện thí điểm chương trình phân loại, thu gom rác tái chế tại 80 trường mầm non, 78 trường tiểu học trên địa bàn 13 phường, xã.
Một trong những trọng tâm của chương trình thí điểm là hệ thống hóa quy trình phân loại, thu gom, lưu chứa, bàn giao rác có thể tái chế, đảm bảo các trường học thực hiện đồng bộ, đúng kỹ thuật và có tính liên thông với hệ thống thu gom rác tái chế của thành phố... Qua đó giúp chương trình được vận hành ổn định, tạo điều kiện hình thành một quy trình mẫu, làm cơ sở nhân rộng cho toàn bộ các trường mầm non và tiểu học trên địa bàn thành phố.
Từ phân loại rác tại nguồn đến mô hình đổi rác tái chế lấy quà tặng, phong trào “Khu dân cư nói không với rác thải nhựa” đang lan tỏa sâu rộng, góp phần xây dựng nếp sống xanh trong cộng đồng dân cư Đà Nẵng. Bên cạnh đó, ngành du lịch thành phố đang đẩy mạnh triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm rác thải nhựa.
Theo đánh giá của UBND thành phố, mặc dù đã triển khai nhiều văn bản, chương trình, kế hoạch để hướng đến giảm thiểu rác thải nhựa. Tuy nhiên, việc phối hợp, tham gia của các cấp các ngành, cộng đồng, doanh nghiệp chưa hưởng ứng theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thành phố và theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Để tiếp tục đẩy mạnh công tác giảm thiểu hướng đến việc không sử dụng sản phẩm nhựa một lần, Chủ tịch UBND Thành phốỦy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Văn phòng UBND thành phố, các sở ban ngành, UBND các xã, phường và đặc khu, các tổ chức chính trị - xã hội, hội đoàn thể, các hiệp hội, các doanh nghiệp, các cơ quan thông tấn, báo chí… trên địa bàn thành phố thực hiện nghiêm việc không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy (túi ni-lông, hộp xốp, cốc, bộ đồ ăn và đặc biệt không dùng chai nhựa) trong hoạt động cơ quan và các sự kiện...
Ngành du lịch thành phố thúc đẩy sử dụng các sản phẩm tái chế, thân thiện với môi trường.
Tại các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, nhà hàng, chợ và khu du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Công Thương cùng UBND các xã, phường có trách nhiệm đẩy mạnh tuyên truyền; tổ chức ký cam kết tuân thủ giảm phát thải nhựa đối với các cơ sở kinh doanh, cơ quan nhà nước và cả doanh nghiệp thương mại điện tử, giao hàng.
Sở Tài chính chủ trì, phối hợp rà soát, bổ sung cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, sản xuất sản phẩm phân hủy, thân thiện với môi trường thay thế nhựa dùng một lần. Sở Khoa học và Công nghệ tăng cường nghiên cứu, ứng dụng sản xuất bao bì thân thiện với môi trường và chuyển giao công nghệ tái chế chất thải nhựa thành sản phẩm hữu ích. Sở Giáo dục và Đào tạo đẩy mạnh phong trào phân loại rác tại nguồn, tăng cường giáo dục tác hại của sản phẩm nhựa dùng một lần và hướng dẫn phân loại rác trong chương trình giảng dạy của các cấp học.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cộng đồng về tác hại của sản phẩm nhựa sử dụng một lần, bao bì nhựa khó phân hủy sinh học (gồm túi ni lông khó phân hủy sinh học, hộp nhựa xốp đóng gói, chứa đựng thực phẩm) đối với môi trường và khuyến khích sử dụng các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường, thực hiện công tác phân loại rác thải tại nguồn; phối hợp các tổ chức chính trị-xã hội, liên minh chống chất thải nhựa,… xây dựng phong trào trong các hoạt động có liên quan đến công tác xử lý chất thải rắn nói chung và công tác giảm thiểu chất thải nhựa nói riêng;
Triển khai thực hiện hiệu quả các quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhằm tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm bao bì và hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm đa dạng hóa hình thức, nguồn lực đầu tư cho hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn phù hợp với điều kiện thực tế của thành phố.
Theo dõi lộ trình giảm thiểu rác thải nhựa của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các Bộ ngành có liên quan để kịp thời tham mưu thành phố kế hoạch, lộ trình về giảm thiểu chất thải nhựa đảm bảo thống nhất phù hợp với các quy định hiện hành./.
Thu Thảo