Luật Hộ tịch 2026: Đăng ký hộ tịch không còn phụ thuộc nơi cư trú

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: Bộ Tư pháp

Bộ Tư pháp vừa tổ chức Hội nghị toàn quốc triển khai thi hành Luật Hộ tịch và Chương trình hành động quốc gia của Việt Nam về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026-2030.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, sau hơn 10 năm thi hành Luật Hộ tịch năm 2014, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện; cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử được xây dựng và vận hành trên phạm vi toàn quốc. Đặc biệt, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư ngày càng hiệu quả, góp phần quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, nhất là yêu cầu xây dựng Chính phủ số, xã hội số và phát triển dữ liệu số quốc gia, đòi hỏi công tác hộ tịch phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ.

Thực tiễn cho thấy, vẫn còn những khó khăn trong việc bảo đảm mọi người dân đều được đăng ký hộ tịch đầy đủ, kịp thời; chất lượng dữ liệu giữa các địa phương chưa đồng đều; việc khai thác, chia sẻ dữ liệu còn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản trị hiện đại.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Việc Quốc hội thông qua Luật Hộ tịch năm 2026 với nhiều quy định mang tính đổi mới đã tạo nền tảng pháp lý hiện đại hóa toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.

Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình hành động quốc gia của Việt Nam về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026 - 2030 nhằm cụ thể hóa các mục tiêu phát triển hệ thống đăng ký và thống kê hộ tịch hiện đại, toàn diện, lấy người dân làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau.

"Việc triển khai thành công Luật Hộ tịch năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ của ngành Tư pháp mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị", Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc triển khai hiệu quả Chương trình hành động quốc gia của Việt Nam về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026-2030 sẽ góp phần hiện thực hóa các mục tiêu của Luật, xây dựng hệ thống đăng ký, thống kê hộ tịch hiện đại, toàn diện, chính xác và bao trùm, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Giới thiệu những điểm mới của Luật Hộ tịch 2026, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) Nhâm Ngọc Hiển cho biết, Luật quy định việc đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú. Vì thế, người dân có thể đến bất kỳ UBND cấp xã nào trên cả nước để thực hiện thủ tục đăng ký hộ tịch.

Theo Luật Hộ tịch năm 2026, sổ hộ tịch điện tử sẽ là hình thức quản lý chính, thay thế cho phần lớn sổ hộ tịch giấy. Chỉ có 3 loại giấy tờ hộ tịch thiết yếu gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn và Giấy chứng tử - được cấp bản giấy mặc định cho người dân.

Các loại giấy tờ hộ tịch khác chủ yếu được cấp dưới dạng điện tử; trường hợp người dân có nhu cầu thì mới được cấp bản giấy. Cùng với đó, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ từng bước chuyển sang mô hình phục vụ chủ động trên cơ sở khai thác và kết nối dữ liệu số…

Theo ông Nhâm Ngọc Hiển, việc nâng cấp cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử thành cơ sở dữ liệu quốc gia có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn hiện nay, việc này khẳng định vai trò cũng như giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch. Đồng thời, với việc xây dựng, nâng cấp cơ sở dữ liệu hộ tịch thành cơ sở dữ liệu quốc gia, chúng ta sẽ có cơ chế liên quan đến vấn đề bảo đảm an toàn an ninh dữ liệu bao gồm cả phần cứng, phần mềm, cơ sở hạ tầng.

Điều quan trọng nhất là bảo vệ được dữ liệu cá nhân, cơ chế có thể kết nối, khai thác, sử dụng dữ liệu hộ tịch một cách thuận lợi, hiệu quả hơn.

Luật Hộ tịch năm 2026 dự kiến sẽ có tác động tích cực, toàn diện đối với người dân và xã hội.

Người dân có điều kiện thực hiện nhiều thủ tục hộ tịch trên môi trường điện tử, không phụ thuộc vào địa giới hành chính hoặc thời gian làm việc trực tiếp của cơ quan Nhà nước, từ đó tiết kiệm thời gian, chi phí xã hội và nâng cao mức độ hài lòng trong tiếp cận dịch vụ công.

Đối với xã hội và công tác quản lý Nhà nước, Luật tạo cơ sở để hình thành dữ liệu hộ tịch đầy đủ, thống nhất, đồng bộ và có khả năng kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, việc chuyển đổi mạnh sang môi trường điện tử cũng có thể đặt ra một số khó khăn nhất định đối với một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người dân ở vùng sâu, vùng xa hoặc hạn chế kỹ năng công nghệ thông tin.

Do đó, người dân cần chủ động cập nhật, kiểm tra và bảo đảm tính chính xác của thông tin cá nhân, thông tin hộ tịch trong các cơ sở dữ liệu điện tử; thực hiện đăng ký hộ tịch đầy đủ, đúng thời hạn theo quy định để tránh phát sinh khó khăn trong giải quyết các thủ tục hành chính khác có liên quan.

Diệu Anh