Trong 9 tháng đầu năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng duy trì hoạt động ổn định, nhiều lĩnh vực đạt kết quả tích cực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Tốc độ tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản 9 tháng ước đạt trên 4,77%, đạt và vượt mục tiêu đề ra.
Sản xuất nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng, với tổng diện tích cây trồng ước đạt 1.041.856 ha. Nhiều nông sản chủ lực đạt và vượt kịch bản tăng trưởng; sản lượng rau ước đạt 2,35 triệu tấn, hoa gần 3,99 tỷ cành, sầu riêng khoảng 240.000 tấn và thanh long hơn 404.000 tấn. Sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tiếp tục được mở rộng, với khoảng 110.700 ha sản xuất theo hướng công nghệ cao, trong đó khoảng 1.400 ha ứng dụng nông nghiệp thông minh. Đặc biệt, sản xuất lúa theo hướng an toàn và đạt tiêu chuẩn chất lượng ngày càng được tỉnh Lâm Đồng chú trọng.
Tuy nhiên hiện nay, tình trạng biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, cùng với thực trạng giá cả vật tư nông nghiệp, phân bón hóa học và chi phí lao động không ngừng gia tăng, gây ra những áp lực khá lớn, đòi hỏi việc tìm kiếm một hướng đi mới cho cây lúa.
Nhằm giải quyết bài toán này, trong vụ hè thu năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã triển khai mô hình “Sản xuất lúa an toàn giảm phát thải khí nhà kính” trên tổng diện tích 28 ha với 40 hộ nông dân tham gia.
Lâm Đồng tăng cường triển khai canh tác lúa chất lượng cao, giảm phát thải.
Mô hình thực hiện tại 3 địa phương gồm: xã Hàm Thuận Bắc (15 ha/19 hộ), xã Hàm Liêm (10 ha/14 hộ) và xã Hàm Thuận (3 ha/7 hộ). Mục tiêu của chương trình là chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, áp dụng đồng bộ cơ giới hóa từ khâu làm đất, gieo sạ, phun thuốc bảo vệ thực vật bằng máy bay không người lái đến thu hoạch, qua đó giúp nông dân giảm chi phí, bảo vệ môi trường và nâng cao sức cạnh tranh cho hạt gạo.
Để đảm bảo nông dân nắm vững quy trình canh tác mới, công tác đào tạo và truyền thông được chú trọng đặc biệt. Cán bộ nông nghiệp đã tổ chức 3 lớp tập huấn kỹ thuật cho 90 lượt nông dân, cùng 3 cuộc hội thảo đầu bờ thực tế vào thời điểm lúa chuẩn bị thu hoạch cho 120 đại biểu và người dân tham dự.
Các hộ gia đình tham gia mô hình được nhà nước hỗ trợ 50 - 70% kinh phí mua giống lúa nguyên chủng HG 12, phân hữu cơ vi sinh, phân urê, lân, kali và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Theo lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng, sự thay đổi lớn nhất trong tư duy canh tác thể hiện ở khâu gieo giống. Bằng việc đưa máy sạ cụm vào đồng ruộng với định mức 100 kg giống/ha, mô hình giúp nông dân giảm hơn 50% lượng lúa giống so với thói quen sạ lan 220 - 250 kg/ha truyền thống.
Lượng giống thưa kết hợp bón lót 1.200 kg phân hữu cơ vi sinh và 200 kg phân lân trên mỗi ha giúp đất giàu dinh dưỡng, tơi xốp. Thêm vào đó, việc áp dụng phương pháp tưới ướt khô xen kẽ đã kích thích bộ rễ lúa ăn sâu, giúp cây đẻ nhánh khỏe, thân cây cứng cáp và tăng cường tối đa khả năng chống chịu đổ ngã khi gặp mưa bão. Mặc dù vụ hè thu năm nay chứng kiến nắng nóng gay gắt kéo dài xen kẽ mưa lớn liên tục khiến sâu đục thân, sâu cuốn lá, lem lép hạt và ốc bươu vàng phát sinh, nhưng diện tích lúa trong mô hình vẫn đứng vững.
Tỷ lệ nhiễm bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông chỉ 1%, bệnh bạc lá giai đoạn trổ chín dừng ở 2 - 4%. Đặc biệt, nhờ sạ thưa và bón phân hữu cơ cân đối, bộ lá đón nhận đủ ánh sáng nên rầy nâu hoàn toàn không xuất hiện tại mô hình. Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm chi phí 15- 21%, trung bình mỗi vụ chỉ cần phun phòng ngừa - 4 lần thay vì 5 - 6 lần như trước. Mặc dù mật độ gieo sạ thưa làm số bông/m² của giống HG 12 thấp hơn ruộng đại trà 79-83 bông, nhưng số hạt chắc/bông lại cao hơn 20-22 hạt. Nhờ số hạt chắc đạt 99-100 hạt/bông, năng suất lúa tươi thực thu đạt 70 tạ/ha, cao hơn sạ lan đối chứng 4-5 tạ/ha.
Dù mô hình phát sinh chi phí bón lót phân hữu cơ (khoảng hơn 5,4 triệu đồng/ha) và tiền thuê máy sạ cụm, nhưng tổng chi phí sản xuất vẫn giảm đáng kể nhờ cắt giảm gần 50% tiền lúa giống, giảm phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và công phun thuốc. Với giá lúa tươi ổn định 5.800-6.000 đồng/kg, lợi nhuận của nông dân trong mô hình tăng trưởng vượt bậc.
Tại xã Hàm Thuận Bắc, lợi nhuận ròng đạt 10,7 triệu đồng/ha, tăng 39,8% so với ruộng đối chứng. Tại xã Hàm Thuận, lợi nhuận đạt 12 triệu đồng/ha, tăng 37%. Tại xã Hàm Liêm, lợi nhuận đạt 11,9 triệu đồng/ha, tăng 43,4%. Mức lợi nhuận này hoàn toàn có thể cao hơn nếu giai đoạn đầu vụ gieo sạ không gặp mưa lớn ngập úng 1 đến 3 ngày làm hạt giống bị vùi lấp, trôi dạt khiến bà con tốn thêm chi phí dặm lại và làm cỏ. Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình còn tạo chuyển biến sâu sắc về môi trường và nhận thức xã hội.
Việc ưu tiên phân bón hữu cơ vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, tuân thủ thời gian cách ly và thu gom bao bì bỏ vào bể chứa quy định đã làm sạch đồng ruộng, bảo vệ sức khỏe người sản xuất và tạo ra hạt gạo an toàn cho thị trường. Từ thành công này, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng kiến nghị UBND các xã tiếp tục duy trì và mở rộng diện tích gieo sạ thưa, bón phân hữu cơ, cơ giới hóa đồng bộ trong các mùa vụ tới để nhân rộng mô hình canh tác lúa giảm phát thải nhà kính.
Địa phương ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, đồng thời chú trọng thu gom bao bì vỏ thuốc bảo vệ thực vật đúng nơi quy định. (Ảnh: LP).
Việc tiếp tục bố trí canh tác thử nghiệm giống lúa nguyên chủng HG 12 qua nhiều vụ mùa sẽ giúp đánh giá toàn diện tính thích nghi, làm cơ sở đưa vào cơ cấu giống chủ lực để phát triển nông nghiệp.
Nhằm đẩy mạnh lộ trình cam kết giảm phát thải khí nhà kính, ngày 18/3/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Kế hoạch hành động triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050”.
Địa phương phấn đấu giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt vào năm 2035 so với năm 2020; đến năm 2050, tỉnh đặt mục tiêu 100% diện tích cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu được áp dụng quy trình canh tác bền vững, từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật theo từng nhóm cây trồng. Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả như cà phê, sầu riêng, tập trung áp dụng tưới tiết kiệm, quản lý dinh dưỡng thông minh, phát triển mô hình canh tác đa tầng nhằm gia tăng khả năng tích trữ carbon sinh khối.
Với rau, hoa, ưu tiên tối ưu hóa sử dụng phân bón, tăng cường phân hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đồng thời, hệ thống MRV (đo lường - báo cáo - thẩm định) được xây dựng trên nền tảng số hóa, cho phép truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chính xác lượng phát thải thông qua nhật ký sản xuất điện tử…
Lợi ích từ canh tác, trồng trọt giảm phát thải nói chung và đối với cây lúa nói riêng cho thấy đây không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn là hướng nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp tại Lâm Đồng. Khi giảm được lượng nước, phân bón và vật tư đầu vào, người sản xuất có thể tiết kiệm chi phí, đồng thời hạn chế tác động đến môi trường và từng bước cải thiện chất lượng đất, nguồn nước.
Quỳnh Trang