Với ‘Kịch bản rủi ro cao’ phản ánh trường hợp El Nino duy trì ở cường độ trung bình đến mạnh và suy yếu trong những tháng đầu năm 2027. Ở kịch bản này, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1 độ C; số ngày nắng nóng gia tăng, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Các đợt nắng nóng có xu hướng xuất hiện sớm và kéo dài hơn trung bình nhiều năm, làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới.
Lượng mưa mùa mưa năm 2026 dự báo thiếu hụt phổ biến từ 10-20%, cục bộ trên 25% tại duyên hải Nam Trung Bộ; dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm khoảng 10-20%, ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa trước mùa khô.
Theo cơ quan chuyên môn, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn ở mức cao, tập trung tại duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Một số hồ chứa nhỏ và vừa có thể xuống dưới mực nước thiết kế vào cuối mùa khô. Xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu hơn trung bình nhiều năm, ảnh hưởng đến việc cấp nước sinh hoạt và sản xuất tại các địa phương ven biển.
Các lĩnh vực chịu tác động rõ nét gồm tài nguyên nước, nông nghiệp, năng lượng, cấp nước sinh hoạt, phòng cháy chữa cháy rừng và an ninh lương thực. Đối với nông nghiệp, thiếu nước tưới có thể làm giảm năng suất cây trồng và làm phát sinh nhu cầu điều chỉnh thời vụ tại các vùng thường xuyên khô hạn. Trong lĩnh vực năng lượng, lượng nước về các hồ thủy điện giảm có thể làm giảm khả năng phát điện vào cuối mùa khô. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng cụ thể cần được cơ quan quản lý chuyên ngành đánh giá trên cơ sở số liệu thực tế về nguồn nước, hồ chứa và nhu cầu sử dụng.
Lượng mưa giảm dẫn đến nguồn nước thiếu hụt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Ảnh minh họa.
Ở ‘Kịch bản rủi ro rất cao’, nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1-2 độ C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 3-6/2027. Lượng mưa trong mùa mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt phổ biến 20-40%, cục bộ trên 50% tại duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm 20-40%, làm suy giảm khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi và thủy điện.
Nếu El Nino kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, làm kéo dài thời gian thiếu nước và chậm phục hồi nguồn nước. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức rất cao.
Đáng chú ý, kịch bản rủi ro rất cao có thể tạo ra tác động cộng hưởng giữa nắng nóng kéo dài, mùa mưa năm 2027 đến muộn, thiếu nước hồ chứa và xu thế suy giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong do gia tăng khai thác, điều tiết nguồn nước tại các quốc gia trên lưu vực. Nếu dòng chảy từ thượng nguồn Mekong tiếp tục ở mức thấp, xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long có thể đạt mức tương đương các đợt El Nino rất mạnh trước đây. Nhiều hồ chứa nhỏ và vừa tại duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ có nguy cơ không tích đủ nước phục vụ sản xuất và cấp nước sinh hoạt.
Trong khi đó, lượng nước về các hồ thủy điện lớn, đặc biệt trên hệ thống sông Đà, có thể giảm đáng kể đúng thời điểm nhu cầu điện tăng cao do nắng nóng kéo dài, gây thêm áp lực đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Nguy cơ cháy rừng cũng gia tăng tại Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Đông Nam Bộ; sản xuất nông nghiệp đối mặt với rủi ro lớn hơn do thiếu nước kéo dài, năng suất cây trồng suy giảm và chi phí sản xuất tăng.
Cơ quan chuyên môn lưu ý, hai kịch bản nêu trên chỉ là cơ sở khí tượng thủy văn để các cơ quan quản lý và địa phương tham khảo trong xây dựng phương án ứng phó, không thay thế dự báo thiên tai hoặc quyết định điều hành của cơ quan có thẩm quyền. Việc quyết định phân bổ nước, điều chỉnh sản xuất, vận hành hồ chứa, bảo đảm cung ứng điện hoặc triển khai phương án ứng phó phải căn cứ vào dữ liệu chuyên ngành, điều kiện thực tế và thẩm quyền của cơ quan liên quan./.
THẢO NGUYÊN