Khu đô thị của các nước chủ động ứng phó với nắng nóng cực đoan

Theo dự báo, đến năm 2050, hơn 3,5 tỷ người sẽ chịu ảnh hưởng của các đợt nắng nóng cực đoan, trong đó một nửa sống tại đô thị. Trước tình hình nắng nóng cực đoan ngày càng gia tăng, những năm qua các đô thị tại nhiều quốc gia đã triển khai các giải pháp, mô hình nâng cao sức chống chịu trước tình hình thời tiết. 

Tây Ban Nha hiện là một trong những quốc gia phát triển mô hình “trú ẩn khí hậu” mạnh mẽ nhất thế giới. Mạng lưới “trú ẩn khí hậu” của Tây Ban Nha được xây dựng từ các sáng kiến địa phương tại Catalonia, xứ Basque và Murcia. Riêng thành phố Barcelona hiện có khoảng 400 địa điểm tránh nóng đặt tại thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao và trung tâm thương mại. Các khu vực này thường được trang bị điều hòa, ghế nghỉ và nước uống miễn phí nhằm hỗ trợ những nhóm dễ tổn thương như người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc người không đủ điều kiện chống chọi với nhiệt độ cao tại nhà.

Các thành phố lớn đẩy mạnh triển khai nhiều giải pháp giảm tác động của nắng nóng đến người dân, du khách. 

Thủ đô Bangkok (Thái Lan) mở tới 255 “trung tâm làm mát” toàn thành phố vào mùa Hè 2026 để người dân có thể vào nghỉ ngơi miễn phí, uống nước, sơ cứu y tế hoặc tránh nắng trong khung giờ nóng nhất. Chính quyền Bangkok cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống trung tâm tránh nóng nhằm nâng cao chất lượng sống và tạo không gian an toàn để ứng phó với tình trạng nắng nóng cực đoan trong dài hạn.

Chính quyền thành phố San Antonio (Mỹ) triển khai chương trình “Cool Pavement” trị giá 5 triệu USD nhằm phủ vật liệu phản xạ nhiệt lên hơn 35km các tuyến đường nóng nhất thành phố. Việc thay đổi vật liệu mặt đường được kỳ vọng sẽ giúp giảm nhiệt đáng kể cho các khu dân cư đông đúc. Mỹ tiên phong xây dựng mô hình “Quan chức phụ trách ứng phó nắng nóng” (Chief Heat Officer - CHO). Những người đảm nhiệm vị trí này có nhiệm vụ điều phối các giải pháp chống nóng trong toàn thành phố, thúc đẩy chương trình bảo vệ người dân trước nhiệt độ cực đoan và triển khai sáng kiến giảm thiểu rủi ro khí hậu. 

Nắng nóng cực đoan buộc các quốc gia phải chủ động ứng phó. 

Năm 2026, Ấn Độ tiếp tục đối mặt với các đợt nắng nóng cực đoan nghiêm trọng khi nhiều khu vực ghi nhận nhiệt độ vượt 45°C, kéo theo nguy cơ sốc nhiệt, thiếu điện, khủng hoảng nước và gia tăng áp lực y tế công cộng. Nước này tập trung vào việc cung cấp cảnh báo sớm về các hiện tượng thời tiết cực đoan. Các cảnh báo này được gửi tới cơ quan quản lý thiên tai, ngành y tế, ngành giao thông, đường sắt, trường học và chính quyền địa phương.

Tại bang Tamil Nadu (Ấn Độ) đã tăng cường khả năng chống chịu nắng nóng bằng cách tuyên bố sóng nhiệt là thảm họa riêng của bang, cho phép sử dụng Quỹ Ứng phó Thảm họa Cấp bang (SDRF) để cứu trợ và làm công tác chuẩn bị. Chính sách tạo mảng xanh đô thị của Tamil Nadu yêu cầu ít nhất 15% diện tích đô thị phải có cây xanh. Sáng kiến “Trường học Xanh” đã giúp giảm nhiệt độ lớp học từ khoảng 31°C xuống 27°C nhờ lớp phủ mái chống nóng, giảm khoảng 3 - 4°C nhiệt độ cảm nhận trong giờ học. 

Ở những thành phố thiếu cây xanh, mái hiên là một giải pháp thay thế hiệu quả để đối phó với nắng nóng khắc nghiệt. Thành phố Seville của Tây Ban Nha đã mở rộng mạng lưới mái hiên bạt lớn để che chắn cho nhiều trạm trung chuyển, sân chơi, trường học và bệnh viện. Trong khi đó, thành phố Tel Aviv của Israel sử dụng một loạt mái che được làm bằng LumiWeave, một loại vải dẫn điện “thông minh” gắn pin Mặt trời, được lắp đặt tại khu thương mại của thành phố.

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) nhiệt độ trung bình toàn cầu gần đây liên tục lập kỷ lục mới. Năm 2025 được xác định là năm nóng nhất lịch sử quan trắc, trong khi năm 2026 được dự báo tiếp tục nằm trong nhóm nóng nhất từng ghi nhận. Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) thuộc Liên hợp quốc cho rằng, nguyên nhân lớn nhất của thời tiết cực đoan là biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người. Việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập kỷ khiến lượng khí CO2 trong khí quyển tăng mạnh, làm trái đất giữ nhiệt nhiều hơn.

Trước tình hình trên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo, người già, trẻ nhỏ và người lao động ngoài trời là các nhóm dễ bị tổn thương nhất; trong khi tình trạng say nắng, mất nước, đột quỵ nhiệt và các bệnh tim mạch sẽ gia tăng mạnh trong các đợt nhiệt độ cao kéo dài./.

Hồng Hạnh