Khai thác hiệu quả tài nguyên khoáng sản phục vụ phát triển kinh tế-xã hội

Tài nguyên khoáng sản là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế, cung cấp nguyên liệu cho xây dựng, công nghiệp và nhiều lĩnh vực sản xuất khác. Những năm gần đây, công tác quản lý, khai thác khoáng sản được Quảng Ngãi chú trọng theo hướng sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và tuân thủ quy định của pháp luật.

Hoạt động cấp phép khai thác từng bước gắn với quy hoạch, đánh giá trữ lượng và yêu cầu bảo vệ môi trường, góp phần hạn chế tình trạng khai thác trái phép, thất thoát tài nguyên. Tuy nhiên, tại một số nơi vẫn còn xảy ra tình trạng khai thác vượt công suất, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác hoặc phát sinh bụi, tiếng ồn, sạt lở, ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Vì vậy, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác, ứng dụng công nghệ hiện đại và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp là những giải pháp cần thiết nhằm khai thác hợp lý nguồn tài nguyên không tái tạo này, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 126 mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường đã được UBND tỉnh cấp phép và đang hoạt động.

Trong đó có 46 mỏ đá, 45 mỏ cát, 24 mỏ đất san lấp; 5 khu vực được cấp phép trong các dự án đầu tư xây dựng công trình; 4 mỏ đất sét phục vụ sản xuất gạch, ngói; 1 mỏ đá quarzit và 1 mỏ đá serpentin. Ngoài ra, trên địa bàn còn có 1 mỏ nước khoáng và 1 mỏ vàng gốc thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Bên cạnh đó, tỉnh có 72 điểm mỏ đã trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Toàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 126 mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường. 

Hiện các tổ chức, cá nhân liên quan đang hoàn thiện hồ sơ, thủ tục pháp lý để được cấp phép khai thác theo quy định. Đây được xem là nguồn lực quan trọng nhằm bổ sung nguồn cung vật liệu trong thời gian tới, phục vụ phát triển hạ tầng và kinh tế - xã hội của địa phương. Thời gian qua, công tác quản lý khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Việc rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch được thực hiện kịp thời, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu phát triển.

Công tác tham mưu cấp phép thăm dò, phê duyệt trữ lượng và cấp phép khai thác được triển khai đúng quy trình, thủ tục. Hoạt động khai thác khoáng sản góp phần tăng thu ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư.

Nguồn vật liệu xây dựng thông thường như đất, đá, cát được cung ứng tương đối ổn định, đáp ứng nhu cầu thi công các công trình trọng điểm và xây dựng dân sinh trên địa bàn tỉnh. Dù đạt được nhiều kết quả, theo lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi, công tác quản lý khoáng sản vẫn còn một số tồn tại, hạn chế.

Đáng chú ý là tình trạng vi phạm trong hoạt động khai thác ở một số nơi; công tác quản lý chưa đồng bộ, hiệu quả chưa cao. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, lãnh đạo UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục siết chặt công tác quản lý; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Tỉnh cũng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện thủ tục cấp phép đối với các mỏ đã trúng đấu giá, bảo đảm đưa vào khai thác đúng quy định; sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các cơ quan, đơn vị, địa phương phải quán triệt đầy đủ các chủ trương, quy định của Trung ương và của tỉnh về quản lý khoáng sản; nếu để xảy ra vi phạm, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND tỉnh. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì triển khai các chỉ đạo; tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy hoạch, xây dựng quy chế quản lý, bảo vệ tài nguyên.

Đồng thời, phối hợp với Sở Xây dựng rà soát các điểm mỏ, tổ chức đấu giá quyền khai thác bảo đảm công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian thực hiện và đẩy nhanh tiến độ cấp phép. Cùng với đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý khoáng sản, xây dựng phần mềm theo dõi, kiểm soát sản lượng khai thác; từng bước triển khai chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Công tác đánh giá tác động môi trường phải được thực hiện nghiêm túc, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến đời sống người dân. Sở Xây dựng được giao phối hợp rà soát, đề xuất quy hoạch phù hợp với nhu cầu phát triển; tăng cường quản lý hạ tầng giao thông phục vụ khai thác; nghiên cứu, ứng dụng vật liệu xây dựng mới nhằm tiết kiệm tài nguyên. Thanh tra tỉnh, Công an tỉnh tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; ngành thuế kiểm soát chặt chẽ nguồn thu, chống thất thu ngân sách. Chính quyền cấp xã được yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong giám sát hoạt động khai thác tại địa bàn, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, bảo đảm an ninh trật tự khu vực mỏ.

UBND tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các sở, ban, ngành tăng cường công tác giám sát, quản lý hoạt động khai thác khoáng sản. 

Đáng chú ý, để đảm bảo nguồn vật liệu phục vụ thi công những dự án, công trình trọng điểm trước tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng ảnh hưởng tiến độ, giải ngân, tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành quyết định đưa hàng chục mỏ khoáng sản vào đấu giá.

Cụ thể, ngày 9/6/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt Quyết định số 1577/QĐ-UBND ban hành Kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Theo đó, các khu vực khoáng sản bao gồm 54 khu vực khoáng sản chưa thăm dò (trong đó 27 cát, 06 đá, 20 đất san lấp và 01 sét gạch ngói) và 03 khu vực khoáng sản đất san lấp đã có kết quả thăm dò. Trong số 27 mỏ cát được đưa ra đấu giá phần lớn nằm các sông lớn như sông Vệ, Trà Khúc, sông Trà Bồng, sông Phước Giang.

Phần lớn các mỏ được quy hoạch, đưa vào đấu giá có 7/27 mỏ có diện tích từ 7ha trở lên. Số còn lại trung bình dưới 3ha. Trong đó, lớn nhất là mỏ cát trên sông Trà Khúc qua địa bàn phường Trương Quang Trọng với diện tích hơn 34ha…

Khoáng sản là nguồn tài nguyên hữu hạn, vì vậy việc khai thác cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả. Quá trình khai thác không chỉ hướng đến giá trị kinh tế trước mắt mà còn phải bảo đảm an toàn, hạn chế tác động đến cảnh quan, nguồn nước, đất đai và đời sống của cộng đồng dân cư.

Cùng với việc thực hiện nghiêm các quy định về khai thác, đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường, Quảng Ngãi xác định cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tổn thất trong khai thác và chế biến. Đồng thời, tăng cường giám sát, công khai thông tin và phát huy vai trò của chính quyền địa phương, người dân trong quản lý tài nguyên sẽ góp phần hạn chế khai thác trái phép và sử dụng khoáng sản đúng mục đích. Đây là cơ sở để nguồn tài nguyên khoáng sản tại Quảng Ngãi được khai thác hợp lý, mang lại giá trị lâu dài cho phát triển kinh tế - xã hội.

Minh Quân