Hoàn thiện quy hoạch đường sắt theo không gian phát triển mới của đất nước

Theo đó, phát biểu tại Phiên họp lần thứ 7 Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt (ngày 3/3), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ghi nhận, biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành liên quan và địa phương, đặc biệt là các đơn vị thường trực, chủ đầu tư, các tư vấn đã làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ để tập trung triển khai các dự án trọng điểm ngành đường sắt.

Thủ tướng Chính phủ đề nghị phát huy tinh thần, kết quả đã đạt được để làm tốt hơn thời gian tới, với tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược; chuyển đổi trạng thái để chủ động tiếp nhận chuyển giao, làm chủ về công nghệ, quản lý, sản xuất các hệ thống thiết bị.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. Ảnh: QH

Thủ tướng Chính phủ đề nghị, khẩn trương rà soát, xây dựng, sửa đổi, bổ sung, hoàn thành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn thống nhất dùng chung, liên thông trong phạm vi toàn quốc về lĩnh vực đường sắt và đường sắt đô thị, để bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, nâng cao hiệu quả của hệ thống; tiếp tục tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước, nội địa hoá tối đa trong khả năng có thể, huy động tối đa cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch đường sắt theo không gian phát triển mới của đất nước, các địa phương với tầm nhìn dài hạn nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn, phát triển công nghiệp đường sắt, hệ thống đường sắt với tầm nhìn 100 năm. Phải đa dạng hóa các nguồn vốn, gồm vốn Nhà nước (đầu tư công, tăng thu, tiết kiệm chi, phát hành trái phiếu), vốn tư nhân (BOT, BT, TOD…), vốn vay nước ngoài; nguồn lực đóng góp của người dân trong giải phóng mặt bằng…

Trong quá trình làm, tiếp tục đánh giá, tối ưu hóa hiệu quả các tuyến đường sắt, đường sắt đô thị, sử dụng công cụ kiểm tra, kiểm toán đánh giá hiệu quả; rà soát thủ tục, tổng mức đầu tư, các vấn đề liên quan giá cả, đấu thầu, chỉ định thầu bảo đảm chặt chẽ; có kế hoạch tối ưu hóa hiệu quả khai thác các tuyến đường sắt ngay từ khi triển khai. Các cơ quan chủ quản, ban quản lý dự án, các đơn vị tư vấn, các nhà thầu và nhất là các thành viên Ban Chỉ đạo cần tiếp tục nỗ lực, cố gắng, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong triển khai các nhiệm vụ được giao; thực hiện đúng, đủ quy trình, thủ tục, thẩm quyền theo pháp luật, bảo đảm tiến độ, chất lượng.

Việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu (đấu thầu, chỉ định thầu) phải bảo đảm làm đúng luật pháp, triển khai dự án bảo đảm hiệu quả; không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, thông thầu, lãng phí tài sản… Tiếp tục rà soát định mức, đơn giá, tổng mức đầu tư bảo đảm tính đúng, tính đủ, không để đội vốn trong quá trình thực hiện; thành phố Hà Nội, chủ đầu tư chỉ đạo rà soát, kiểm toán đơn giá, tổng mức đầu tư dự án tuyến đường sắt đô thị Văn Cao – Hòa Lạc và các dự án đường sắt đô thị đang triển khai, không để "khuyết điểm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn".

Trong thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, đơn vị liên quan phải phối hợp đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả; đổi mới các giải pháp, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, không cầu toàn, không nóng vội, không bỏ lỡ cơ hội và bảo đảm đúng quy định, thẩm quyền; tập trung triển khai công việc với tinh thần nhanh chóng, hiệu quả, lấy hiệu quả làm thước đo, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra…

Tuyến đường sắt Bắc - Nam hiện tại.

Đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng chỉ đạo hoàn thành lập hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xong trong tháng 3/2026; tổ chức lựa chọn tư vấn trong quý II/2026; phải bảo đảm lựa chọn được đối tác tư vấn có kinh nghiệm, năng lực trong lập Báo cáo dự án; tối ưu hóa hiệu quả, lựa chọn công nghệ trên tinh thần vì lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương và đơn vị liên quan, phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng, khẩn trương hoàn tất rà soát các nhu cầu vốn, công nghệ, giải phóng mặt bằng năm 2026, báo cáo chính xác để Bộ Xây dựng phân khai kế hoạch trước ngày 15/3. Chủ động triển khai ngay công tác kiểm đếm, xây dựng phương án tái định cư theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, không để chậm trễ khi dự án bước vào giai đoạn giải phóng mặt bằng, tái định cư.

Với dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Thủ tướng Chính phủ cho biết, đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, hợp tác Việt - Trung, yêu cầu tiến độ, chất lượng rất cao; các bộ, ngành, địa phương phải coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tập trung cao độ để thực hiện.

Bộ Xây dựng tập trung chỉ đạo hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu kỳ dự án thành phần 2 trong tháng 3/2026, bảo đảm chất lượng, đúng quy định. Chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán Hiệp định xây dựng công trình cầu đường sắt qua biên giới trong tháng 3/2026. Chỉ đạo hoàn thành lựa chọn nhà thầu khảo sát, lập thiết kế kỹ thuật và ký hợp đồng trong tháng 4/2026. Khẩn trương hoàn thành hồ sơ cắm mốc giải phóng mặt bằng đối với các đoạn tuyến ổn định, bàn giao cho địa phương ngay trong tháng 3/2026…

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng chuẩn đào tạo, chương trình đào tạo, số lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu tự chủ cho ngành đường sắt. Rà soát, cập nhật kịp thời, xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam trên cơ sở tiếp thu những tinh hoa thế giới phù hợp điều kiện, hoàn cảnh Việt Nam.

Với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Thủ tướng Chính phủ chủ động hướng dẫn các địa phương về đền bù, giải phóng mặt bằng, đánh giá tác động môi trường… Làm việc với phía Trung Quốc thúc đẩy và cụ thể hóa thoả thuận cấp cao, thu xếp họp Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác đường sắt trong tháng 3/2026 để ký kết các hợp đồng.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các đơn vị liên quan, chủ động tiếp nhận công nghệ, chuẩn bị mặt bằng, tài chính, con người để xây dựng, phát triển thành tập đoàn lớn đáp ứng yêu cầu. Chủ động nghiên cứu công nghệ điều khiển, liên quan quản lý thông minh, thẻ vé, hoàn thành các thủ tục thỏa thuận về nguồn cấp điện cho dự án trong tháng 3/2026; triển khai ngay các tiểu dự án di dời công trình điện theo đúng tiến độ giải phóng mặt bằng chung…

Các địa phương liên quan, trên tinh thần "rõ trách nhiệm", khẩn trương hoàn thành các thủ tục thỏa thuận với chủ đầu tư về: Công trình giao cắt trên tuyến; phương án cấp nước, thoát nước; hoàn trả hạ tầng kỹ thuật; mỏ vật liệu, bãi đổ thải; phương án kiến trúc nhà ga, cầu… Ngay sau khi nhận bàn giao cọc mốc giải phóng mặt bằng, các địa phương phải huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, thực hiện ngay công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, phấn đấu bàn giao mặt bằng sạch theo đúng tiến độ đề ra. Không để tình trạng thiếu vốn cho giải phóng mặt bằng.

Về công tác quy hoạch các tuyến Hà Nội - Lạng Sơn và Hải Phòng - Móng Cái, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng chủ động làm việc với phía Trung Quốc trong tháng 3/2026 để thống nhất thời điểm ký kết Thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật; chỉ đạo tư vấn khẩn trương hoàn thiện báo cáo đầu kỳ trong tháng 3/2026, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo, bảo đảm hoàn thành quy hoạch trong năm 2026; tiếp tục phối hợp chặt chẽ với tỉnh Quảng Ninh để hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục theo quy định để triển khai Dự án Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái.

Đáng chú ý, về các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. HCM, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Hà Nội, TP. HCM khẩn trương rà soát, phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về đường sắt đô thị để bảo đảm tính liên thông, đồng bộ, tính phổ quát, hiện đại và từng bước phát triển công nghiệp đường sắt trong nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Chỉ đạo các chủ đầu tư, ban quản lý dự án tập trung cao độ cho công tác giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp; trong đó đối với các dự án đang triển khai (Tuyến 3 Hà Nội, Tuyến 5, Tuyến 2, Tuyến số 2 TP. HCM...), phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối an toàn lao động và vệ sinh môi trường. Đối với tuyến đường sắt Bến Thành – Cần Giờ, tiếp tục rà soát kỹ các cơ chế, chính sách để thúc đẩy triển khai theo tinh thần Nghị quyết 57 và 68 của Bộ Chính trị. TP. HCM rà soát, xử lý dứt điểm việc quyết toán Dự án tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên.

Đối với các dự án chuẩn bị đầu tư, khởi công mới trong 2026-2030, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Hà Nội và TP. HCM báo cáo về kế hoạch triển khai các dự án có kế hoạch khởi công trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời khẩn trương hoàn thiện các thủ tục theo đúng quy định của pháp luật, phân công cụ thể bảo đảm "6 rõ" để triển khai thực hiện, bảo đảm hiệu quả…/.

LÊ HÙNG