Trong bối cảnh Hà Nội đang đồng thời triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt là các công trình trọng điểm chiến lược, vấn đề bảo đảm đủ nguồn vật liệu xây dựng trở nên cấp bách. Theo thống kê, toàn thành phố hiện có trên 10 mỏ khoáng sản được cấp phép khai thác đất, cát, đá làm vật liệu xây dựng thông thường.
Để hoạt động khai thác đi vào nền nếp, ngoài tăng cường tuyên truyền, phổ biến các văn bản chỉ đạo của cấp trên, thành phố đã chỉ đạo các lực lượng chuyên ngành, lực lượng quản lý thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, xử phạt nghiêm các đơn vị vi phạm. Bên cạnh đó, để nâng cao vai trò quản lý nhà nước về hoạt động khai thác khoáng sản, ngoài triển khai đầy đủ, kịp thời các văn bản, hướng dẫn của Trung ương, của thành phố, cơ quan chuyên môn và các địa phương còn thường xuyên phối hợp đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định về Luật Khoáng sản cho UBND cấp xã và các đơn vị hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.
Đáng chú ý, nhằm đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các công trình hạ tầng và dự án trọng điểm, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng vừa ký ban hành Quyết định số 3032/QĐ-UBND về việc phê duyệt Đề án quản lý, phát triển nguồn cung khoáng sản làm vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050.
Đề án nhằm rà soát tổng thể thực trạng công tác quản lý, khai thác, trữ lượng các mỏ khoáng sản phục vụ khai thác làm vật liệu xây dựng; khảo sát đánh giá tổng nhu cầu sử dụng vật liệu rời phục vụ thi công xây dựng các công trình, từ đó đề xuất các giải pháp tăng nguồn cung vật liệu để phục vụ thi công các công trình giai đoạn 2026-2030. Nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến trong sản xuất vật liệu xanh, bền vững, thân thiện với môi trường, tìm kiếm vật liệu thay thế các vật liệu truyền thống.
Đồng thời, thường xuyên thực hiện công tác tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm trong hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng.
Hoạt động khai thác khoáng sản được Hà Nội siết chặt quản lý. (Ảnh: HN).
Đề án cũng đề ra những mục tiêu cụ thể như các giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tối đa việc đào bỏ đất thải, nghiên cứu giải pháp tận dụng sử dụng chất thải rắn xây dựng, phụ phẩm công nghiệp (tro xỉ nhiệt điện, xỉ lò cao, bùn thải, đất đào móng, bê tông asphalt cào bóc mặt đường, bê tông phá dỡ...) làm nguyên liệu tái chế, sản xuất vật liệu xây dựng qua đó góp phần làm tăng nguồn cung vật liệu, giảm thiểu ô nhiễm môi trường;
Giảm thiểu tối đa việc khai thác tài nguyên khoáng sản thiên nhiên, hướng tới tỷ lệ vật liệu tái chế và phụ phẩm công nghiệp chiếm ít nhất 15-20% tổng lượng vật liệu sử dụng vào năm 2030, góp phần thực hiện cam kết Net Zero 2050 của Việt Nam và xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, bền vững. Giải quyết nhu cầu vật liệu xây dựng cho Thành phố giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo; Thực hiện các giải pháp nhằm tăng nguồn cung tại chỗ về vật liệu xây dựng (cát, đá, sỏi, đất đắp nền…) góp phần làm giảm chênh lệch cung-cầu quá lớn hiện nay, giảm tình trạng khan hiếm vật liệu...
Xác định cụ thể nguồn khoáng sản dự kiến cung cấp cho các dự án trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2026-2030. Xây dựng, đề xuất về cơ chế điều phối nguồn cung vật liệu liên vùng giữa Thủ đô và các tỉnh lân cận nhằm bù đắp nguồn vật liệu xây dựng thiếu hụt cho các công trình, dự án.
Về giải pháp cần rà soát, bổ sung các điểm mỏ khoáng sản mới, loại bỏ các điểm mỏ không khả thi trên cơ sở đó xây dựng phương án quản lý về địa chất, khoáng sản trong phương án bảo vệ môi trường, khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên, đa dạng sinh học, phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn được tích hợp vào quy hoạch Thành phố, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố. Thời gian hoàn thành trong tháng 10/2026.
Rà soát quy hoạch các vị trí chất thải rắn xây dựng, bãi tập kết gia cố tái chế vật liệu tập trung (đề xuất tối thiểu 04 vị trí tại 04 hướng cửa ngõ vào Đô thị trung tâm). Xây dựng quy hoạch hệ thống hạ tầng logistics tập kết và trung chuyển hàng hóa, đặc biệt các loại vật liệu xây dựng cập nhật vào quy hoạch chung Thủ đô nhằm tối ưu hóa chi phí và đảm bảo vận chuyển thông suốt.
Rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý khai thác, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng hiện hành, làm rõ các khó khăn vướng mắc trong công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng.
Phối hợp với các Sở, ngành có liên quan đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế điều tiết nguồn khoáng sản là vật liệu xây dựng liên vùng giữa Hà Nội - Hưng Yên - Bắc Ninh - Phú Thọ, tạo điều kiện thuận lợi cho phép các nhà đầu tư, các nhà thầu được cấp phép khai thác khoáng sản, nhận chuyển nhượng quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng để bù đắp nguồn vật liệu thiếu hụt phục vụ cho các dự án. Thời gian hoàn thành tháng 12/2026.
Đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế ưu đãi cho các dự án sản xuất vật liệu xanh, thân thiện môi trường, dự án xử lý chất thải rắn, dự án giá cố cải tạo đất như: Giới thiệu địa điểm đầu tư dự án, miễn, giảm thuế đầu tư máy móc, thiết bị, thuế tài nguyên, thuế GTGT, hỗ trợ lãi suất vay vốn...
Đề xuất các giải pháp, biện pháp quản lý chặt chẽ việc khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Các Chủ đầu tư trước khi triển khai thi công dự án có trách nhiệm phối hợp với các chủ đầu tư khác trong việc tiếp nhận, điều phối vật liệu, phương án vận chuyển, quản lý chặt chẽ các loại vật liệu thừa cho các dự án khác hoặc tập kết tại các vị trí quy định. Nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật nhằm tận dụng nguồn vật liệu khai thác tại các dự án không có nhu cầu sử dụng để phân bổ cho dự án khác có nhu cầu.
Các dự án giao thông và công trình trọng điểm được Hà Nội đẩy mạnh triển khai. (Ảnh: BĐ).
Ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất vật liệu tái chế, vật liệu xanh, bền vững thay thế vật liệu truyền thống. Tăng cường công tác tuyên truyền và xử lý vi phạm trong quản lý khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Thu thập thông tin về số lượng, trữ lượng của các mỏ vật liệu của các tỉnh lân cận về số liệu, trữ lượng còn lại hiện có của các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng, khả năng cung ứng nguồn vật liệu của các tỉnh bạn,…
Hiện Hà Nội đang tăng tốc triển khai 12 dự án trọng điểm, từ cầu, đường vành đai đến hệ thống thoát nước... với mốc tiến độ và thời gian hoàn thành cụ thể, quyết tâm đưa các công trình về đích đúng hạn. Đặc biệt, ngày 22/6 vừa qua Thành phố Hà Nội khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị trọng điểm, với tổng vốn là hơn 1,3 triệu tỷ đồng; đồng thời khởi công 3 dự án nhà ở cho thuê tại phường Yên Sở, Việt Hưng và Long Biên, hướng tới mô hình nhà ở giá phù hợp cho người lao động. Thành phố cũng đang thúc đẩy 90 dự án NƠXH với gần 81.000 căn, trong đó có 13 dự án đã khởi công. Các dự án này sẽ tạo tiền đề phát triển mạng lưới giao thông công cộng hiện đại và tái cấu trúc không gian đô thị.
Do đó, việc phê duyệt Đề án quản lý, phát triển nguồn cung khoáng sản làm vật liệu xây dựng là bước đi quan trọng của Hà Nội nhằm bảo đảm nguồn lực phục vụ các dự án trọng điểm trong thời gian tới. Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng ngày càng gia tăng, việc chủ động quy hoạch, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn khoáng sản sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, tránh tình trạng tăng giá vật liệu ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Lê Tuấn