Đồng bằng sông Cửu Long chủ động giải pháp ứng phó thiên tai, giảm thiểu rủi ro

Theo báo cáo, kết quả đo đạc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, mức độ sụt lún tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong vòng 5 năm gần đây khá nhanh, từ dưới 5cm đến hơn 10cm. Sụt lún đất cục bộ đã và đang diễn ra rất phức tạp tại hầu hết ở các tuyến đường dọc bờ kênh, rạch, thậm chí tại một số tuyến đê biển, nhất là tại những vùng được ngọt hóa. Từ năm 2016 đến nay, vùng bán đảo Cà Mau đã xuất hiện 2.137 điểm sụt lún đất tại các tuyến đường giao thông nông thôn và đê bao ven kênh, rạch với tổng chiều dài 53km.

Về sạt lở, từ năm 2016 đến nay, toàn vùng đã xuất hiện 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210km, bao gồm: sạt lở bờ sông 688 điểm với 751km; sạt lở bờ biển 124 điểm, với 459km. Trong đó, sạt lở đặc biệt nguy hiểm (sạt lở gây nguy hiểm trực tiếp đến đê điều, khu tập trung dân cư và cơ sở hạ tầng quan trọng, làm mất đất và rừng ngập mặn nghiêm trọng) là 315 điểm với 619km.

Bên cạnh đó, tình trạng ngập úng do triều cường đã gia tăng đáng kể cả về diện tích và chiều sâu ngập úng. Độ ngập sâu trung bình từ 0,2-0,4m (tăng 5 đến 6% so với 10 năm trước), cá biệt một số nơi ở Cần Thơ và Vĩnh Long ngập sâu 0,6-0,7m; thời gian ngập thường kéo dài từ 2-4 giờ mỗi đợt triều cường. Hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện cũng diễn biến phức tạp.

Trước tình hình trên, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 166/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035. Chương trình đặt mục tiêu triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, quy hoạch đến đầu tư hạ tầng, quản lý tài nguyên và ổn định đời sống người dân, hướng tới phát triển bền vững toàn vùng.

Cùng với các nhiệm vụ thường xuyên, các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ cụ thể hóa các nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, bảo đảm thực hiện hiệu quả các mục tiêu mà Bộ Chính trị đã đề ra. Một trong những nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm là hoàn thiện rà soát, bổ sung quy hoạch và thể chế, chính sách, các quy định của pháp luật liên quan đến phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn.

Các nội dung liên quan đến sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn và lấn biển sẽ được tích hợp đầy đủ vào hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch ngành và quy hoạch địa phương. Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội lâu dài. Chính phủ cũng yêu cầu rà soát, thể chế hóa cơ bản đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng thành hệ thống pháp luật và văn bản hướng dẫn thi hành trong các lĩnh vực: tài nguyên nước, thủy lợi, phòng, chống thiên tai, đất đai, lâm nghiệp, xây dựng, tài nguyên khoáng sản, khí tượng thủy văn.

Tình trạng sạt lở, sụt lún tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp, khó lường. (Ảnh: PH). 

Cùng với đó là xây dựng các cơ chế khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp với điều kiện tự nhiên từng vùng sinh thái; phát triển các mô hình nông nghiệp, thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu; sử dụng giống cây trồng, vật nuôi và phương thức sản xuất tiết kiệm nước nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Đối với khu vực ven biển, chương trình đặt mục tiêu bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn, đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn lực từ tín chỉ carbon và các giá trị kinh tế của rừng để tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường.

Bên cạnh nguồn vốn ngân sách, Chính phủ khuyến khích thu hút các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong xây dựng công trình phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển; trồng, khôi phục rừng ngập mặn ven biển; xây dựng, cải tạo hệ thống cấp nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất; khai thác hiệu quả các nguồn lực bổ sung như bán tín chỉ carbon và các nguồn lực hợp pháp khác. Chương trình hành động cũng xác định việc kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về nguồn nước, thủy lợi, đê điều và phòng chống thiên tai theo hướng tinh gọn, thống nhất và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên sâu trong lĩnh vực này. Đáng chú ý, việc quản lý, sử dụng tài nguyên nước sẽ được thực hiện theo hướng tiết kiệm và hiệu quả hơn.

Để ứng phó với thiên tai, các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần xây dựng kế hoạch từ sớm để giảm thiểu tối đa thiệt hại. 

Các địa phương chủ động xây dựng phương án tích trữ nước tại kênh, rạch, hồ tự nhiên, vùng ngập sâu để ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn, giảm thiểu nguy cơ thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Đặc biệt, việc sắp xếp, di dời dân cư khỏi những khu vực thường xuyên xảy ra ngập úng hoặc có nguy cơ cao xảy ra sụt lún, sạt lở đến nơi an toàn, bảo đảm ổn định cuộc sống và sinh kế lâu dài cho người dân cũng được đẩy mạnh triển khai.

Chính phủ cũng yêu cầu quản lý chặt chẽ hoạt động xây dựng nhà ở, công trình, khai thác cát lòng sông, khai thác nước ngầm và các hoạt động có nguy cơ làm gia tăng sụt lún, sạt lở hoặc xâm nhập mặn. Để nâng cao hiệu quả phòng chống thiên tai, nhiều dự án tổng thể, liên vùng và đa mục tiêu sẽ được ưu tiên đầu tư.

Các công trình không chỉ phục vụ phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn mà còn đáp ứng yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu, ứng dụng khoa học - công nghệ và nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo sớm. Chương trình cũng yêu cầu rà soát, đánh giá hiệu quả các công trình đã đầu tư, kịp thời điều chỉnh những dự án còn bất cập, đồng thời ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách nhà nước, vốn vay và viện trợ nước ngoài để triển khai các nhiệm vụ cấp bách.

Cùng với đó là tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư, tuyệt đối không để xảy ra lãng phí hoặc tiêu cực. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đặt ra đối với Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là ứng phó hiệu quả với từng đợt thiên tai mà còn phải duy trì khả năng thích ứng lâu dài trước những biến động của tự nhiên.

Do đó, việc chủ động chuẩn bị nguồn lực, xây dựng các kịch bản sát thực tế, nâng cao chất lượng dự báo và tăng cường năng lực ứng phó tại cơ sở đang tạo nền tảng để các địa phương xử lý nhanh các tình huống khẩn cấp, hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản. Cùng với đó, sự gắn kết giữa phát triển hạ tầng, bảo vệ hệ sinh thái, tổ chức sản xuất phù hợp và nâng cao kỹ năng phòng tránh của người dân sẽ góp phần tăng sức chống chịu của toàn vùng trước các loại hình thiên tai. Đây là hướng đi cần thiết nhằm bảo vệ cuộc sống của người dân, duy trì sản xuất ổn định và tạo điều kiện cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long phát triển an toàn, bền vững.

Khánh An