Đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ bảo tồn, phát huy giá trị Vườn quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng

Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong những khu vực có giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và tiến trình sinh thái đã được UNESCO hai lần ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới. Phong Nha-Kẻ Bàng được mệnh danh là “Vương quốc hang động”, trải qua hơn 30 năm khảo sát và nghiên cứu trên khu vực núi đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng, các nhà thám hiểm đã không ngừng khám phá về hệ thống hang động nơi đây.

Đến nay, đã xác định được 7 khu vực hang động chính, trong đó có 3 hệ thống lớn, gồm: Phong Nha, Vòm và Nước Moọc. Tổng số hang động được ghi nhận là hơn 472 hang, với tổng chiều dài khảo sát trên 254km, đưa khu vực trở thành một trong những vùng karst có hệ thống hang động phong phú và độc đáo bậc nhất thế giới.

Từ lợi thế tài nguyên trên, tỉnh Quảng Trị đang hướng đến xây dựng thương hiệu về du lịch mạo hiểm vươn tầm quốc tế. Các tour khám phá hang động Phong Nha, Tú Làn, hang Tiên, hang Én, hang Va, hố sụt Kong, hang Pygmy và đặc biệt nhất là tuyến du lịch khám phá Sơn Đoòng-hang động lớn nhất thế giới có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu thám hiểm hang động ở khu vực, đóng góp to lớn trong việc quảng bá hình ảnh Việt Nam, Quảng Trị và Phong Nha-Kẻ Bàng trên khắp thế giới.

Với những danh hiệu quốc tế quan trọng bao gồm: Di sản thiên nhiên thế giới, Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới và các giải thưởng du lịch thế giới (WTA) như: Điểm đến thiên nhiên hàng đầu Việt Nam năm 2025, VQG hàng đầu châu Á năm 2025, điểm đến nghỉ dưỡng kết nối thiên nhiên nổi bật của châu Á năm 2026, điểm đến hàng đầu cho du lịch mạo hiểm tại Việt Nam theo đánh giá của tạp chí du lịch danh tiếng Wanderlust (Anh), đây không chỉ là niềm tự hào của tỉnh Quảng Trị mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với những nỗ lực trong bảo tồn thiên nhiên gắn với phát triển bền vững, nâng cao sinh kế cộng đồng và thúc đẩy mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. 

Những kết quả trên càng đòi hỏi công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị tại Vườn quốc gia cần được tăng cường thực hiện. Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả triển khai nhiệm vụ trên là đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số hiệu quả.

Thời gian qua, Ban quản lý Vườn đã chủ trì thực hiện 4 đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh (vượt chỉ tiêu 2 đề tài cấp tỉnh); phối hợp triển khai thực hiện 3 đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh thực hiện trên địa bàn các xã vùng đệm và vùng lõi Vườn quốc gia; 4 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Nhà nước và nhiều chương trình nghiên cứu, khảo sát về hang động và đa dạng sinh học; thu hút 26 đoàn nghiên cứu, làm phim trong nước và quốc tế đến nghiên cứu khoa học và làm phim về Phong Nha-Kẻ Bàng.

Các chương trình điều tra, khảo sát và các nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh, cấp Nhà nước đã ghi nhận thêm 34 hang động mới với chiều dài 14km, nâng tổng số hang động được khảo sát đo vẽ trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn quốc gia là 447 hang trên chiều dài 246km. Trong đó có nhiều hang động có tiềm năng lớn cho phát triển du lịch; đồng thời ghi nhận bổ sung vào danh lục động thực vật rừng của Vườn thêm 7 loài, nâng tổng số loài được ghi nhận là 2.954 loài thực vật, 1.399 loài động vật; phát hiện thêm 2 loài mới cho khoa học, nâng tổng số loài mới phát hiện cho khoa học 48 loài.

Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số góp phần bảo tồn, phát huy hiệu quả giá trị tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.   

Nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời thực hiện các mục tiêu phát triển của tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn mới, Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng dã ban hành Kế hoạch phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước hiện đại hóa công tác quản lý, nâng cao hiệu quả bảo tồn thiên nhiên, phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới và thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái theo hướng thông minh, bền vững.

Kế hoạch xác định phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị của Ban quản lý Vườn. Theo đó, các nhiệm vụ sẽ được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, từ hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu số, ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học đến nâng cao chất lượng phục vụ khách du lịch và quảng bá hình ảnh Di sản trên môi trường số. 

Điểm nổi bật của Kế hoạch là định hướng tăng cường ứng dụng các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư như trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám, thiết bị bay không người lái (Drone), dữ liệu số và các nền tảng số trong quản lý, giám sát tài nguyên rừng, theo dõi đa dạng sinh học, hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành và phát triển du lịch sinh thái thông minh. Đồng thời, Ban quản lý Vườn sẽ chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực số, xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo, tăng cường hợp tác với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vào thực tiễn.

Trong giai đoạn 2026-2030, Ban quản lý Vườn cũng sẽ tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng điểm như xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành; phát triển hạ tầng số; nâng cấp các nền tảng phục vụ quản lý và du lịch; tăng cường bảo đảm an toàn thông tin; phát triển các mô hình quản lý rừng thông minh, du lịch sinh thái thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo./.

Thu Bình