Đẩy mạnh sản xuất, chuyển đổi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học

Trong sản xuất nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) là một trong những vật tư đầu vào quan trọng, góp phần phòng, chống sinh vật gây hại, bảo vệ năng suất và chất lượng cây trồng. Tuy nhiên, trên thực tế, việc sử dụng thuốc BVTV tại một số địa phương còn tồn tại tình trạng lạm dụng, sử dụng không đúng quy định kỹ thuật, thiếu kiến thức chuyên môn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, môi trường sinh thái và an toàn thực phẩm.

Theo tổng hợp, báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, năm 2025, tổng diện tích sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 150.519,9 ha. Tổng lượng thuốc BVTV sử dụng ước khoảng 337.780,01 kg, trong đó lượng thuốc BVTV sinh học khoảng 131.630,88 kg, chiếm 38,97% tổng lượng thuốc BVTV sử dụng.

Tỷ lệ thuốc BVTV sinh học chiếm 38,97% tổng lượng thuốc BVTV sử dụng cho thấy việc chuyển đổi từ sử dụng thuốc BVTV hóa học sang thuốc BVTV sinh học đã đạt được những kết quả bước đầu; việc ứng dụng thuốc BVTV sinh học ngày càng được quan tâm trên một số vùng sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng nông sản, giảm tác động đến môi trường và từng bước thay đổi tập quán sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp.

Mặc dù thuốc BVTV sinh học có nhiều ưu điểm như: ít độc hại, thân thiện với môi trường, nhanh phân hủy, thời gian cách ly ngắn, an toàn cho sinh vật có ích và người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV sinh học trên địa bàn tỉnh vẫn chưa đồng đều, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển nông nghiệp của tỉnh và yêu cầu phát triển nền nông nghiệp xanh, sinh thái, bền vững.

Việc chuyển đổi từ sử dụng thuốc BVTV hóa học sang thuốc BVTV sinh học trên địa bàn tỉnh đã đạt được những kết quả bước đầu. 

Nguyên nhân chủ yếu là do giá thành sản phẩm thuốc BVTV sinh học còn cao; hiệu lực phòng trừ đối với một số đối tượng sinh vật gây hại phát huy chậm hơn so với thuốc BVTV hóa học; nhận thức và tập quán sử dụng thuốc BVTV của một bộ phận người sản xuất chậm được thay đổi; công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng, nhân rộng các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học ở một số địa phương chưa được thực hiện thường xuyên, chưa đáp ứng yêu cầu.

Bên cạnh đó, năng lực sản xuất thuốc BVTV sinh học trên địa bàn tỉnh còn hạn chế. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có 01 cơ sở sản xuất thuốc BVTV sinh học với quy mô còn nhỏ chưa đáp ứng nhu cầu của sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, năng lực đầu tư, hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực này còn hạn chế; dẫn đến các sản phẩm thuốc BVTV sinh học chưa đa dạng, năng lực cạnh canh và khả năng mở rộng thị trường còn chưa cao.

Do đó, việc phát triển sản xuất thuốc BVTV sinh học cần được quan tâm, hỗ trợ thông qua các chính sách khuyến khích đầu tư, nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ và phát triển thị trường nhằm từng bước chủ động nguồn cung, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc BVTV sinh học trong sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, sinh thái và bền vững.

Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng thuốc BVTV, bảo vệ môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường tiêu thụ, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, việc đẩy mạnh phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học là yêu cầu khách quan, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản tỉnh 

Kế hoạch phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn tỉnh đặt mục tiêu đẩy mạnh sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học trên địa bàn tỉnh; khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về nguồn nguyên liệu sinh học, nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường thuốc BVTV sinh học phục vụ sản xuất nông nghiệp, góp phần phát triển nền nông nghiệp sinh thái, xanh, an toàn và bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Tỷ lệ sử dụng thuốc BVTV sinh học đạt trên 40% tổng lượng thuốc BVTVử dụng trên các cây trồng chính, chủ lực của tỉnh (sầu riêng, bưởi, lúa, tỏi, xoài, nho, măng tây, dưa lưới, táo,…); 100% xã, phường được tổ chức tập huấn về sử dụng thuốc BVTV sinh học an toàn, hiệu quả. Xây dựng và nhân rộng các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học hiệu quả trên các nhóm cây trồng chủ lực.

Duy trì, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước đa dạng hóa sản phẩm thuốc BVTV sinh học của cơ sở sản xuất hiện có trên địa bàn tỉnh; khuyến khích, hỗ trợ các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện đầu tư, nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển sản xuất thuốc BVTV sinh học phù hợp với nhu cầu thực tiễn và định hướng phát triển nông nghiệp của tỉnh. Tầm nhìn đến năm 2050: Phấn đấu đưa Khánh Hòa trở thành một trong những địa phương có tỷ lệ sử dụng thuốc BVTV sinh học cao trong cả nước.

Tỉnh thúc đẩy phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học: Khuyến khích xây dựng mới, mở rộng quy mô công suất sản xuất của các nhà máy sản xuất thuốc BVTV sinh học. Hỗ trợ, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân nhập khẩu, nghiên cứu, khảo nghiệm thuốc BVTV sinh học có nguồn gốc vi sinh, thảo mộc theo quy định, phục vụ đăng ký và sản xuất thuốc BVTV sinh học.

Tăng cường hợp tác công tư giữa cơ quan quản lý, Hiệp hội doanh nghiệp, ngành hàng, người dân tham gia triển khai xây dựng và nhân rộng các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học; xây dựng các mô hình liên kết sản xuất an toàn, hiệu quả và bền vững, chú trọng đến các cây trồng có giá trị kinh tế cao, phục vụ cho xuất khẩu. Triển khai đồng bộ “chiến dịch” truyền thông, tập huấn, hướng dẫn sử dụng thuốc BVTV sinh học với sự vào cuộc của các cơ quan quản lý từ trung ương đến địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, người buôn bán và người sử dụng thuốc BVTV. 

Xây dựng và nhân rộng các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học hiệu quả trên các nhóm cây trồng chủ lực. 

Nâng cao nhận thức người dân, cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp và cán bộ quản lý: Tăng cường tổ chức đào tạo, tập huấn, truyền thông, đồng thời đa dạng hóa các hình thức truyền thông, tập huấn thông qua xây dựng các nền tảng đào tạo, ứng dụng chuyển đổi số, công nghệ số, các hội nghị, hội thảo, hướng dẫn trực tiếp, trực tuyến về sử dụng thuốc BVTV có trách nhiệm, an toàn và hiệu quả.

Xây dựng tài liệu, pano, áp phích tuyên truyền, phổ biến về vai trò, lợi ích và hiệu quả của thuốc BVTV sinh học, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người sản xuất, cơ sở buôn bán, doanh nghiệp sản xuất và cán bộ làm công tác chuyên môn ở cơ sở trong sản xuất, kinh doanh và sử dụng thuốc BVTV sinh học. Đẩy mạnh nghiên cứu phát triển sản xuất thuốc BVTV sinh học; ứng dụng, chuyển giao các công nghệ sản xuất thuốc BVTV sinh học, đặc biệt là các công nghệ sản xuất thuốc BVTV vi sinh, thuốc thảo mộc phù hợp với điều kiện sản xuất của tỉnh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, thay thế dần các thuốc BVTV hóa học.

Tiếp tục xây dựng và nhân rộng các mô hình canh tác an toàn, có sử dụng thuốc BVTV sinh học trên các cây trồng chủ lực, tiềm năng xuất khẩu của địa phương, các mô hình nông dân tự sản xuất và sử dụng thuốc sinh học BVTV. Phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp, các hiệp hội lựa chọn xây dựng hoàn thiện các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học. Ưu tiên lựa chọn các cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao, có tiềm năng xuất khẩu và có nguy cơ mất an toàn do sử dụng thuốc BVTV hóa học; vùng sản xuất hữu cơ, chuyên canh.  

Ưu tiên bố trí kinh phí cho các hoạt động nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ sản xuất thuốc BVTV sinh học; tập huấn, truyền thông, xây dựng và nhân rộng các mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học hiệu quả. Chuyển giao, ứng dụng công nghệ sản xuất thuốc BVTV sinh học từ các kết quả nghiên cứu; hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp hoàn thiện, đăng ký sản phẩm vào Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam.

Tiếp nhận, ứng dụng và chuyển giao các tiến bộ khoa học, công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất của tỉnh; khuyến khích ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ vi sinh trong nghiên cứu, sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học. Tăng cường hợp tác công tư với sự tham gia của doanh nghiệp, nhà nước, Hiệp hội ngành hàng và người dân cùng phối hợp sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học.

Phối hợp các Hiệp hội ngành hàng tham gia xây dựng, thực hiện mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học, mô hình chuỗi sản xuất liên kết, hiệu quả từ đó kết hợp các cơ quan truyền thông xây dựng kịch bản phổ biến tuyên truyền, nhân rộng các mô hình trên cả nước. Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với sản xuất, kinh doanh, buôn bán và sử dụng thuốc BVTV, nhất là công tác kiểm tra việc chấp hành các quy định về quản lý thuốc BVTV./.

Thanh Trang