Sau nhiều năm sử dụng nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm vệ sinh, đến nay người dân thôn Nà Vìn, xã Quản Bạ đã được sử dụng nguồn nước sạch từ dự án cấp nước sinh hoạt tập trung vừa đưa vào vận hành. Trước đây, 122 hộ dân thôn Nà Vìn chủ yếu tự mua đường ống để dẫn nước từ đầu nguồn về sử dụng. Dù chưa qua hệ thống xử lý, lắng lọc nhưng nguồn nước cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.
Tuy nhiên, từ năm 2021, khi nhiều diện tích đất tại khu vực đầu nguồn nước được chuyển đổi từ trồng ngô sang trồng hoa hồng, người dân bắt đầu phát hiện nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm. Trước nhu cầu cấp thiết về nước sạch cho người dân, dự án cấp nước sinh hoạt cho các thôn Nà Sơn, Nặm Đăm, Nà Vìn thuộc xã Quản Bạ; thôn Cốc Mạ thuộc xã Đồng Hà trước đó được triển khai.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 52 tỷ đồng, bao gồm các hạng mục chính như: Đập đầu mối; trạm xử lý nước đạt quy chuẩn quốc gia QCVN 01-1:2018 của Bộ Y tế; hệ thống đường ống; bể chứa nước tại các thôn cùng hệ thống vận hành đồng bộ. Công trình được khởi công từ đầu năm 2024 và hoàn thành vào cuối năm 2025. Sau thời gian vận hành thử nghiệm, đầu tháng 5/2026 công trình đã được bàn giao quản lý tạm thời cho Trung tâm Dịch vụ công cộng, môi trường và cấp thoát nước khu vực Quản Bạ quản lý, vận hành.
Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy tính đến 4/2026 tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt trên 96%. Tỉnh đã đầu tư hạ tầng đồng bộ với hàng ngàn công trình cấp nước tập trung hiện đại nhằm thay thế nguồn nước giếng khơi không đảm bảo, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ số vào quản trị nước sạch bền vững trong giai đoạn mới.
Nhiều hộ dân vùng sâu, vùng xa trên địa bàn tỉnh được sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh.
Triển khai thực hiện Chiến lược Quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 Tuyên Quang thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm đảm bảo gười dân nông thôn trên địa bàn tỉnh được quyền tiếp cận sử dụng dịch vụ cấp nước sạch công bằng, thuận lợi, an toàn với chi phí hợp lý; đảm bảo vệ sinh hộ gia đình và khu vực công cộng, vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh.
Qua đó, đến năm 2030 phấn đấu 56,9% hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chất lượng theo quy chuẩn với số lượng tối thiểu 60 lít/người/ngày. Đến năm 2045: Phấn đấu 100% người dân nông thôn được sử dụng nước sạch và vệ sinh an toàn, bền vững.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được triển khai là đầu tư xây dựng công trình cấp nước phải phải tuân theo các quy định của pháp luật về xây dựng và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó ưu tiên lựa chọn đầu tư công trình tạo nguồn cấp nước sinh hoạt tại vùng khan hiếm, khó khăn về nguồn nước, khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng của hạn hán, ô nhiễm nguồn nước;
Hỗ trợ đầu tư xây dựng công trình cấp nước sạch tập trung cho vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc lựa chọn nguồn nước cấp cho công trình cấp nước sinh hoạt phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch tài nguyên nước, khả năng đáp ứng của nguồn nước, khả năng khai thác bền vững và yêu cầu bảo vệ nguồn nước sinh hoạt theo quy định của pháp luật về tài nguyên nước; ưu tiên khai thác các nguồn nước ổn định, chất lượng tốt, hạn chế nguy cơ ô nhiễm và suy thoái nguồn nước.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường khi nghiên cứu lập dự án đầu tư xây dựng mới công trình cấp nước tại khu vực chưa có hệ thống cấp nước tập trung hoặc tại khu vực đã có hệ thống cấp nước tập trung mà làm thay đổi một cách cơ bản điều kiện chất lượng dịch vụ và mức giá nước sạch, phải yêu cầu tổ chức tư vấn tiến hành: Tổ chức điều tra, khảo sát xã hội học, tham vấn cộng đồng nhằm đánh giá thực trạng mức sống, khả năng và sự sẵn sàng đấu nối, thực hiện nghĩa vụ chi trả tiền nước của người dân khu vực dự án; đồng thời để người dân được biết các thông tin về dự án, chất lượng dịch vụ được hưởng sau khi dự án hoàn thành, tham gia vào quá trình ra quyết định và giám sát thực hiện.
Việc đầu tư xây mới, nâng cao hiệu quả vận hành công trình cấp nước hiện quả được xác định là các nhiệm vụ quan trọng.
Đối với nhiệm vụ cấp nước quy mô hộ gia đình: Rà soát, cập nhật, bổ sung để tiếp tục triển khai thực hiện các chính sách tín dụng nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn trên địa bàn tỉnh để hỗ trợ đầu tư công trình cấp nước và công trình vệ sinh hộ gia đình tại khu vực nông thôn theo Quyết định số 10/2024/QĐ-TTg về tín dụng thực hiện cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn và các cơ chế, chính sách khác nếu có.
Đầu tư xây dựng các bể chứa nước mưa và các hình thức trữ nước khác phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực để đảm bảo nhu cầu sử dụng nước của người dân sở tại. Hướng dẫn kiểm tra, giám sát chất lượng nước quy mô hộ gia đình; sử dụng vật liệu thu, xử lý, trữ nước đảm bảo an toàn hộ gia đình.
Ngành chức năng tỉnh cần tăng cường công tác điều tra, đánh giá hiện trạng nguồn nước; theo dõi diễn biến chất lượng, trữ lượng nguồn nước sinh hoạt; khoanh vùng, công bố và quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước, vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt theo quy định nhằm chủ động phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt nguồn nước. Huy động sự tham gia của cộng đồng trong quản lý vận hành và bảo vệ công trình cấp nước theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”;
Rà soát các công trình hiện không hoạt động hoặc hoạt động kém hiệu quả để đề xuất phương án xử lý đối với tài sản kết cấu hạ tầng cấp nước sạch tập trung nông thôn theo đúng quy định. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát nguồn nước, chất lượng nước, thực hiện số hóa, tự động hóa trong quản lý, vận hành, bảo vệ công trình.
Ưu tiên nguồn lực từ ngân sách nhà nước nhất là nguồn vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia (xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giảm nghèo và an sinh xã hội bền vững) và các chương trình, dự án khác có mục tiêu về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn trên địa bàn tỉnh. Thu hút nguồn lực của các thành phần kinh tế xã hội, huy động sự tham gia, đóng góp của người dân trong đầu tư xây dựng, quản lý vận hành công trình cấp nước, vệ sinh môi trường nông thôn và hỗ trợ hoạt động cấp nước quy mô hộ gia đình.
Tăng cường giám sát chất lượng nước đảm bảo quy chuẩn chất lượng; thường xuyên cập nhật và thực hiện Bộ chỉ số theo dõi - đánh giá về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; xây dựng cơ chế quản lý, khai thác, chia sẻ cơ sở dữ liệu về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đảm bảo tin cậy, hiệu quả./.
Hồng Minh