Trận lũ quét nghiêm trọng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc xảy ra hôm 26/8 vừa qua làm gia tăng những cảnh báo về nguy cơ gia tăng các thảm họa liên quan đến sông băng tại các vùng núi cao ở châu Âu, trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh và tầng đất đóng băng vĩnh cửu suy yếu.
Giới chức Nepal cho rằng trận lũ quét có thể bắt nguồn từ hiện tượng hồ băng vỡ hoặc sụp đổ sông băng tại khu vực Himalaya. Theo các chuyên gia, những hiện tượng tương tự cũng có thể xảy ra tại dãy Alps, đặc biệt những khu vực có độ cao khoảng 2.500-3.000 m, trong đó có một số vùng thuộc Pháp, Italy, Áo và Thụy Sĩ, được đánh giá là những nơi có nguy cơ cao. Khi kết hợp với các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài hoặc mưa lớn, khả năng xảy ra các thảm họa tự nhiên liên quan đến băng và sườn núi có thể tăng lên.
Trước đó, hồi tháng 5/2025 tại làng Blatten, Thụy Sĩ một vụ sạt lở đá và sông băng đã xảy ra, nhưng chính quyền địa phương đã kịp thời sơ tán người dân trước đó. Theo ước tính hiện tại, xét về quy mô, khối lượng đất đá trượt xuống, thảm họa ở Nepal lớn hơn khoảng 10-20 lần so với vụ việc ở Blatten.
(Ảnh minh họa).
Đáng chú ý, tại quốc gia này khoảng 1.000 sông băng đã biến mất kể từ năm 1850. Tổng cộng, một khu vực rộng khoảng 1.000 km vuông đã mất đi lớp băng phủ. Một trong những sông băng đang được theo dõi trong nhiều năm là Weisshorn East - nơi đã xảy ra 3 vụ sụp đổ nhỏ hồi đầu tuần này.
Theo các chuyên gia, hiện tượng sông băng vỡ có thể do nhiều nguyên nhân. Trước hết, đây có thể là quá trình tự nhiên diễn ra theo chu kỳ. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều trường hợp bắt nguồn từ biến đổi khí hậu do con người gây ra. Tình hình đặc biệt nghiêm trọng tại những khu vực trước đây thường có nhiệt độ dưới mức đóng băng. Những khu vực này chứa lớp đất đóng băng vĩnh cửu, tức là lớp đất đã duy trì trạng thái đóng băng liên tục trong ít nhất 2 năm.
Khi nhiệt độ tăng, tầng đất đóng băng vĩnh cửu bắt đầu tan chảy, sông băng dần tan ở phần đáy. Kết quả, nó không còn bám chắc vào mặt đất như trước. Trong một số trường hợp, băng tan tích tụ thành một khoảng nước bên dưới lớp băng, dù mép phía trước sông băng (nơi giáp mặt đất) vẫn đang đóng băng. Khi xảy ra các đợt nắng nóng hoặc mưa, khoảng nước này có thể tạo ra áp lực mạnh đến mức khiến lớp băng ở mép phía trước bị phá vỡ.
Tại nhiều khu vực thuộc dãy Alps, các nhà khoa học và chính quyền địa phương sử dụng thiết bị đo chuyển động, hệ thống định vị và quan sát từ xa để phát hiện những thay đổi bất thường của sông băng và sườn núi. Việc đóng cửa đường mòn hoặc hạn chế tiếp cận những khu vực có nguy cơ cao được xem là biện pháp phòng ngừa cần thiết khi chưa thể dự báo chính xác thời điểm một khối băng lớn có thể tách ra./.
Thu Thủy