Bắc Ninh hiện có hệ thống đê điều tương đối lớn với tổng chiều dài trên 592 km dọc theo 6 con sông chính gồm Thái Bình, Đuống, Cầu, Cà Lồ, Thương, Lục Nam; 276 cống dưới đê; cùng hệ thống công trình thủy lợi gồm 1.405 trạm bơm, 274 hồ chứa nước và trên 12 nghìn km kênh mương. Đây là hạ tầng quan trọng, giữ vai trò then chốt trong công tác phòng, chống lũ lụt, úng ngập và phục vụ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Trong năm 2025, Bắc Ninh tiếp tục chịu tác động của 04 cơn bão và hoàn lưu sau bão, gây mưa lớn với cường độ và tần suất lớn, vượt lũ lịch sử trong nhiều năm qua. Thiên tai đã gây thiệt hại rất lớn về cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, ước tính năm 2025 toàn tỉnh Bắc Ninh bị thiệt hại trên 3 nghìn tỷ đồng.
Thực tiễn ứng phó với các đợt thiên tai vừa qua cũng cho thấy hệ thống đê điều, công trình thủy lợi của tỉnh còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Một số tuyến đê còn nhỏ, hẹp, cao trình chưa đáp ứng yêu cầu chống lũ lịch sử; nhiều kè, cống qua đê được xây dựng từ lâu đã xuống cấp, hư hỏng, chưa đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước. Do đó, địa phương tăng cường công tác giám sát hệ thống đê điều trên toàn tỉnh.
Bắc Ninh có hệ thống đê điều lớn, tổng chiều dài hơn 590km.
Thực hiện văn bản số 154/UBND-KTN ngày 8/1/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh về việc tăng cường công tác quản lý đất bãi sông, lòng sông bảo đảm an toàn thoát lũ cho các tuyến sông có đê, từ cuối tháng 3/2026 đến nay, trên địa bàn tỉnh ghi nhận 13 trường hợp vi phạm đê điều. Số trường hợp vi phạm tập trung tại 7 xã, phường, trong đó xã Yên Trung nhiều nhất 7 trường hợp; các nơi còn lại gồm: Đông Cứu, Kinh Bắc, Mão Điền, Thuận Thành, Lục Nam và Bắc Lũng, mỗi địa phương xảy ra 1 trường hợp vi phạm.
Qua kiểm tra của cơ quan chức năng, đến ngày 12/5 mới có 26/41 đơn vị cấp xã có đê xây dựng kế hoạch xử lý vi phạm đê điều theo tinh thần chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh; số còn lại chưa thực hiện. Công tác quản lý, bảo vệ đê điều tại một số nơi vẫn còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn công trình đê điều và khả năng thoát lũ trong mùa mưa bão.
Hiện mới có phường Thuận Thành đã xử lý 1 trường hợp vi phạm; phường Mão Điền xử lý 1 trường hợp nhưng chưa triệt để. Nhiều công trình vi phạm nghiêm trọng hành lang đê điều đến nay vẫn tồn tại, chưa được địa phương giải tỏa, xử lý.
Trước thực trạng này, Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo các địa phương chưa xây dựng kế hoạch xử lý vi phạm đê điều khẩn trương xây dựng kế hoạch. Có biện pháp xử lý dứt điểm vi phạm. Phối hợp chặt chẽ với lực lượng quản lý đê chuyên trách kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm, không để vi phạm phát sinh. Được biết, văn bản số 154/UBND-KTN do đồng chí Lê Xuân Lợi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh ký nêu rõ: UBND tỉnh Bắc Ninh yêu cầu chủ tịch UBND các xã, phường có tuyến sông đi qua chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch UBND tỉnh về công tác quản lý đất bãi sông, lòng sông và không gian thoát lũ trên địa bàn. Nghiêm cấm tuyệt đối việc xây dựng mới công trình kiên cố trái phép trên đất bãi sông, lòng sông; kiên quyết không hợp thức hóa sai phạm.
Đối với các khu dân cư được phép tồn tại theo quy hoạch phòng, chống lũ, phải quản lý chặt chẽ phạm vi diện tích đã xây dựng; không để xảy ra cơi nới, mở rộng công trình, lấn chiếm đất bãi sông, lòng sông dưới mọi hình thức. Tổ chức rà soát, lập danh sách toàn bộ các trường hợp vi phạm hiện có; phân loại mức độ vi phạm và xây dựng kế hoạch xử lý dứt điểm, không để phát sinh vi phạm mới.
Tăng cường tuyên truyền, vận động Nhân dân, đồng thời áp dụng ngay các biện pháp hành chính cần thiết để ngăn chặn, xử lý hành vi đổ rác thải, phế thải, san lấp, lấn chiếm dòng chảy. Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng xây dựng trái phép trên đất bãi sông, lòng sông; đổ rác, phế thải lấn chiếm dòng chảy; vi phạm kéo dài, tái diễn hoặc phát sinh điểm nóng mà không kịp thời xử lý. Trường hợp buông lỏng quản lý, xử lý không dứt điểm sẽ bị xem xét kiểm điểm trách nhiệm, xử lý kỷ luật và không xét thi đua, khen thưởng cuối năm.
Đáng chú ý, để bảo vệ an toàn các tuyến đê, trước đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án tu bổ, đầu tư nâng cấp hệ thống công trình đê điều, thủy lợi đến năm 2030, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 35.805 tỷ đồng.
UBND tỉnh Bắc Ninh yêu cầu các xã, địa phương siết chặt giám sát, xử lý nghiêm vi phạm đê điều. (Ảnh: AH).
Đề án tập trung đánh giá tổng thể hiện trạng, xác định rõ các tồn tại, hạn chế và đề ra các giải pháp đầu tư đồng bộ, trong đó ưu tiên nâng cao cao trình, mở rộng mặt đê các tuyến đê từ cấp III trở lên; cải tạo, nâng cấp các tuyến đê bối; đầu tư nâng cấp kè, cống qua đê, trạm bơm, hồ chứa và hệ thống kênh mương. Quá trình triển khai được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên, trước hết là các công trình đã được công bố tình huống khẩn cấp và các tuyến đê chính.
Cùng với đó, tỉnh tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi sông, lòng sông nhằm tạo không gian thoát lũ theo quy định của Luật Đê điều; siết chặt quản lý hoạt động xây dựng lấn chiếm lòng sông, suối. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, nhất là rừng tự nhiên, rừng phòng hộ khu vực đầu nguồn tiếp tục được chú trọng.
Quyết liệt chấn chỉnh vi phạm hành lang bảo vệ đê điều là bước đi cần thiết và cấp bách trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường. Những hành vi lấn chiếm, xây dựng trái phép trên hành lang đê không chỉ ảnh hưởng đến kết cấu công trình mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong công tác phòng chống lũ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân.
Vì vậy, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền cùng ý thức chấp hành của người dân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đóng vai trò đặc biệt quan trọng để bảo vệ hệ thống đê điều bền vững. Bên cạnh xử lý vi phạm, địa phương cần tiếp tục duy trì công tác kiểm tra thường xuyên, tăng cường tuyên truyền pháp luật và kiên quyết không để phát sinh sai phạm mới. Khi các tuyến đê được bảo đảm an toàn, Bắc Ninh không chỉ nâng cao khả năng ứng phó thiên tai mà còn tạo nền tảng ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân dân trong mùa mưa bão đang tới rất gần.
Anh Tuấn