Tỉnh Thái Nguyên sở hữu diện tích rừng lớn, với trên 557.500 ha tự nhiên và rừng trồng, tạo nên một không gian sinh thái rộng lớn và giàu tiềm năng. Trong phát triển kinh tế - xã hội, địa phương này xác định kinh tế rừng là một trong những trụ cột quan trọng của phát triển xanh, đồng thời chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang phát triển bền vững tài nguyên. Rừng không chỉ cung cấp gỗ và lâm sản, dược liệu mà còn mang lại giá trị về môi trường, cảnh quan, đa dạng sinh học, du lịch sinh thái.
Trước đây, sinh kế của người dân ở nhiều địa phương tại tỉnh chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp truyền thống, manh mún, hiệu quả thấp, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Thu nhập bấp bênh khiến đời sống gặp không ít khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo còn ở mức cao. Trong bối cảnh đó, việc chuyển hướng sang trồng rừng sản xuất đã mở ra hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác và nhu cầu phát triển bền vững.
Với các loại cây lâm nghiệp như keo, mỡ, xoan, quế…, rừng trồng không chỉ cho thu hoạch gỗ sau mỗi chu kỳ mà còn tạo việc làm liên tục trong suốt quá trình sinh trưởng của cây. Từ khâu làm đất, trồng rừng, chăm sóc, tỉa thưa đến khai thác, vận chuyển gỗ đều cần lao động, giúp người dân có việc làm quanh năm, không bị đứt quãng theo mùa vụ như nhiều loại cây trồng khác.
Trồng và khai thác rừng sản xuất trở thành hướng đi chủ lực, giúp nhiều hộ dân nâng cao thu nhập.
Trồng và khai thác rừng sản xuất trở thành hướng đi chủ lực, giúp nhiều hộ dân ở các xã vùng cao phía Bắc của tỉnh từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững và làm giàu. Hiện khu vực phía Bắc của tỉnh có trên 100.000ha rừng trồng, tập trung chủ yếu ở các xã vùng cao. Sản lượng khai thác hằng năm đạt hàng trăm nghìn mét khối gỗ, mang lại nguồn thu lớn cho người dân và doanh nghiệp. Nhiều gia đình có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm từ rừng sản xuất, góp phần giảm nghèo nhanh và bền vững.
Đồi quế rộng hơn 2ha của gia đình ông Triệu Hữu Quan ở phường Bắc Kạn đã được trồng hơn 5 năm và đang chuẩn bị bước vào kỳ khai thác. Ông Triệu Hữu Quan chia sẻ: Khi thị trường bắt đầu ưa chuộng cây quế, tôi đã mạnh dạn chuyển sang trồng thử và nhận thấy cây phát triển rất tốt. Loài cây này có thể thu mua toàn bộ từ thân, vỏ đến lá nên mang lại hiệu quả kinh tế cao. Với những diện tích mới trồng, tôi còn xen canh thêm cây nghệ để lấy ngắn nuôi dài, bước đầu cho hiệu quả tích cực.
Với ông Dương Văn Chấn, thôn Nà Khâu, xã Đồng Phúc, việc thực triển khai mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng cho hiệu quả kinh tế ổn đinh. Trong đó, cây khôi nhung tía trồng khoảng 4 - 5 tháng là cho thu hoạch lá lứa đầu, mỗi năm thu từ 3 - 4 đợt, với giá bán dao động từ 150-180 nghìn đồng/kg lá khô. Còn đối với cây chè hoa vàng trồng được 3 năm có thể thu hoạch lá, sau 4 đến 5 năm sẽ cho thu hoạch hoa. Với giá bán hiện là 400-600 nghìn đồng/kg hoa tươi, lá có thể bán khoảng 25 nghìn đồng/kg, tính ra mỗi cây chè hoa vàng cho thu khoảng 1 triệu đồng.
Xác định kinh tế rừng là động lực phát triển chủ đạo, xã Nghĩa Tá tập trung khai thác hiệu quả tiềm năng đất lâm nghiệp, từng bước hình thành hướng đi bền vững cho địa phương. Địa phương hiện có 13.557ha đất lâm nghiệp, chiếm 81,2% diện tích tự nhiên, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 80%. Trong tổng diện tích này, rừng trồng gần 5.400ha, tạo nền tảng hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến lâm sản.
Hiệu quả của kinh tế rừng thể hiện rõ nét qua kết quả giảm nghèo. Đầu nhiệm kỳ 2020-2025, tỷ lệ hộ nghèo của xã ở mức 28,72%, đến cuối nhiệm kỳ giảm còn 18,22%, giảm hơn 10%. Trồng rừng và khai thác lâm sản được xác định là một trong những yếu tố chủ yếu tạo nên chuyển biến tích cực này.
Trồng dược liệu dưới tán rừng trở thành sinh kế quan trọng, bền vững tại nhiều địa phương.
Thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2021-2030, nhằm thực hiện có hiệu quả phương án bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học; khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên; phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, tỉnh phấn đấu duy trì tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức từ 46% trở lên. Với diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp là 172.000ha, tỉnh đã đẩy mạnh công tác phát triển rừng để hình thành các vùng trồng rừng nguyên liệu tập trung; ưu tiên phát triển rừng gỗ lớn, chuyển hóa từ rừng trồng gỗ nhỏ sang rừng trồng gỗ lớn.
Tỉnh cũng khuyến khích phát triển các cơ sở, nhà máy chế biến sản phẩm hàng hóa thương mại gắn kết với các vùng sản xuất nguyên liệu tập trung theo chuỗi giá trị, đáp ứng tiêu chuẩn và yêu cầu của thị trường trong nước, quốc tế; đa dạng hóa sản phẩm. Đặc biệt, tỉnh Thái Nguyên bắt đầu chú trọng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng từ rừng.
Theo kế hoạch tăng cường công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và phòng cháy chữa cháy rừng trên địa bàn tỉnh, năm 2026 cùng với nhiều nhiệm vụ khác, tỉnh Thái Nguyên đẩy manh phát triển rừng gắn với sinh kế của người dân: Tiếp tục tuyên truyền, định hướng, hướng dẫn người dân trồng rừng gỗ lớn, thâm canh rừng, chuyển hóa rừng trồng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn và phát triển lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng,… bằng các loài đa mục đích, cây có giá trị kinh tế cao tạo chuỗi liên kết từ khâu chọn giống, trồng, chăm sóc, khai thác, chế biến tiêu thụ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị rừng trồng theo hướng bền vững.
Phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, gắn bảo vệ và phát triển rừng với nâng cao giá trị kinh tế, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ lâm nghiệp; sử dụng hiệu quả tài nguyên rừng, hài hòa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Tiếp tục tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả Phương án quản lý rừng bền vững đã được phê duyệt; huy động, lồng ghép các nguồn lực hợp pháp để phát triển kinh tế rừng, cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững theo quy định.
Khuyến khích và hỗ trợ cộng đồng dân cư tham gia quản lý, bảo vệ rừng thông qua mô hình bảo vệ rừng cộng đồng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và các chương trình phát triển sinh kế bền vững; thực hiện các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính, tăng hấp thụ và lưu giữ chỉ carbon rừng trên diện tích rừng được giao quản lý làm cơ sở đề xuất, triển khai các dự án chuyển nhượng tín chỉ các bon rừng; phát huy vai trò giám sát của người dân đối với tài nguyên rừng.../.
Lê Vân