Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của Việt Nam đạt xấp xỉ 10 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm hơn 6,1 triệu tấn; kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng hơn 10% so với năm trước. Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục duy trì với giá trị xuất khẩu trong 2 tháng đầu năm đạt khoảng 1,76 tỷ USD, tăng trên 23% so cùng kỳ.
Tuy nhiên, ngành này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí đầu vào gia tăng và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp quản lý thông minh sẽ là định hướng quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và tính bền vững của ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam trong thời gian tới.
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về nuôi trồng, xuất khẩu tôm, song áp lực chi phí đang trở thành bài toán đáng lo ngại khi giá thành sản xuất vẫn cao hơn nhiều đối thủ cạnh tranh lớn. Điều này cho thấy việc ứng dụng công nghệ để tối ưu vận hành không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nâng cao giá trị sản xuất.
Từ thực tế đó, hệ thống giám sát và điều khiển từ xa bằng công nghệ số được giới thiệu như một ví dụ cụ thể cho việc công nghệ có thể tạo ra hiệu quả kinh tế trực tiếp. Mô hình này kết nối cảm biến oxy, biến tần, bộ ghi dữ liệu, máy tính và điện thoại để theo dõi ao nuôi theo thời gian thực. Khi lượng oxy hòa tan trong nước thay đổi, hệ thống có thể điều chỉnh tốc độ vận hành quạt khí nhằm duy trì môi trường phù hợp cho vật nuôi, đồng thời giúp tiết giảm đáng kể điện năng tiêu thụ so với cách vận hành thông thường.
Từ quản lý môi trường ao nuôi đến truy xuất nguồn gốc nông sản đều được đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Cùng với đó là các ứng dụng như đo kích thước tôm, ước tính cân nặng, đếm tôm giống, nhận diện bệnh qua hình ảnh và giám sát năng lượng tiêu thụ của toàn hệ thống. Cùng với đó là các ứng dụng như đo kích thước tôm, ước tính cân nặng, đếm tôm giống, nhận diện bệnh qua hình ảnh và giám sát năng lượng tiêu thụ của toàn hệ thống.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng 3 chương trình khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo chuyên biệt cho tôm, cá tra và nuôi biển. Đây là những đối tượng chủ lực, đòi hỏi sự đầu tư dài hạn và bài bản để làm chủ công nghệ chọn tạo giống, giảm sự phụ thuộc vào nguồn giống tự nhiên vốn đang suy kiệt.
Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu ngành. Trong năm 2026, hệ thống dữ liệu của ngành nông nghiệp và môi trường phải cơ bản hoàn thiện để phục vụ chia sẻ, khai thác thống nhất từ Trung ương đến địa phương và người dân.
Theo các chuyên gia, việc đưa AI vào ao nuôi có thể hỗ trợ người dân theo dõi chất lượng nước, lượng thức ăn, tốc độ tăng trưởng, phát hiện sớm dịch bệnh và tối ưu chi phí sản xuất. Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản. Bên cạnh đó, công tác chuyển giao công nghệ vào sản xuất, thương mại gắn với hoạt động khuyến nông cũng cần tiếp tục đổi mới để phù hợp thực tiễn hơn, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận nhanh các tiến bộ kỹ thuật.../.
Thu Thảo