Hiện nay cả nước có gần 35.000 hợp tác xã (HTX) với hơn 6,17 triệu thành viên, tạo việc làm trực tiếp cho 1,65 triệu lao động, và việc làm gián tiếp cho hơn 30 triệu lao động. HTX đang trở thành nền tảng cho phát triển kinh tế nông thôn, song cũng đang đối mặt với những thách thức lớn, như năng suất thấp, mô hình sản xuất manh mún, khả năng cạnh tranh yếu và đặc biệt là khoảng cách công nghệ ngày càng xa so với doanh nghiệp hiện đại.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia không chỉ nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà còn định hướng chiến lược cho chuyển đổi số quốc gia, trong đó HTX là một chủ thể quan trọng. Chính từ tinh thần này, các HTX đã bắt đầu hành động theo hướng “đổi mới để tồn tại”, coi công nghệ là đòn bẩy cho mọi tiến trình phát triển.
Tại Sơn La để nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường hội nhập, các HTX nông nghiệp trong tỉnh đã chủ động mở lối chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và thực hành sản xuất, kinh doanh, đưa thương hiệu sản phẩm tiếp cận nhanh nhất với khách hàng. Toàn tỉnh có 6 liên hiệp HTX, 825 HTX nông nghiệp, 27 tổ hợp tác và 257 trang trại; với quy mô và số lượng ngày càng tăng. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế, mà là giải pháp cấp thiết để HTX nâng cao hiệu quả hoạt động, gia tăng giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh.
Chú trọng nâng cao năng lực số cho HTX, thời gian qua Liên minh HTX tỉnh đẩy mạnh tổ chức các hội thảo, hội nghị, lớp tập huấn chuyển đổi số trong phát triển HTX cho đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước về kinh tế tập thể, HTX; tổ chức tham quan học tập, trao đổi kinh nghiệm, giới thiệu các mô hình HTX trong và ngoài tỉnh đang ứng dụng chuyển đổi số thành công. Định hướng các mô hình sản xuất tiêu biểu ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Liên minh HTX tỉnh đã chủ trì và phối hợp triển khai xây dựng phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu HTX và phần mềm chuyển đổi số cho hệ thống HTX trên địa bàn tỉnh, với tổng kinh phí 4 tỷ đồng. Đây là các công cụ giúp HTX tuân thủ tốt hơn các quy trình trong quản lý sản phẩm, quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc... Thông qua phần mềm, các HTX có thể thực hiện báo cáo, khảo sát đánh giá trực tuyến, cắt giảm thời gian thực hiện bằng văn bản giấy, đồng thời, quảng bá thương hiệu, sản phẩm, giúp tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm cho các HTX tham gia.
Hệ thống tưới thông minh, tiết kiệm nước được nhiều HTX trên địa bàn tỉnh đẩy mạnh áp dụng.
Trên vùng cao nguyên Mộc Châu có diện tích và sản lượng lớn về cây ăn quả, chè và rau màu của tỉnh. Nhiều sản phẩm có chất lượng cao, đã xây dựng được thương hiệu như dâu tây, mận hậu, chanh leo, hồng, chè, cà chua, rau an toàn... Trước đây, việc tiêu thụ nông sản chủ yếu dừng lại ở hình thức bán tươi, bán thô. Nông sản chịu áp lực lớn về thời gian tiêu thụ, phụ thuộc hoàn toàn vào tính thời vụ, dẫn đến tình trạng giá trị kinh tế thu về chưa tương xứng với tiềm năng to lớn vốn có.
Để mở rộng thị trường tiêu thụ, các xã, phường đã phối hợp với các sở, ngành tổ chức tập huấn về thương mại điện tử cho doanh nghiệp, HTX, cơ sở sản xuất và hộ kinh doanh; hỗ trợ HTX, hộ sản xuất quảng bá, giới thiệu, bán hàng trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Đồng thời, chú trọng đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, hạ tầng phục vụ thương mại điện tử, trở thành động lực quan trọng của kinh tế số.
Tại phường Thảo Nguyên, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đầu tư hệ thống sơ chế, chế biến, đóng gói sản phẩm quả sấy khô; đồng thời thuê kỹ sư chuyên ngành chế biến thực phẩm hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật, đã xây dựng được 6 sản phẩm OCOP hoa quả sấy dẻo chất lượng cao, mẫu mã đẹp, được nhiều du khách lựa chọn. Hoạt động quảng bá và bán hàng trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử cũng được HTX chú trọng triển khai.
Cùng với phương thức tiêu thụ truyền thống, nông sản của địa phương mở rộng tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử.
Còn đối với HTX nông nghiệp Dũng Tiến, phường Vân Sơn đã chủ động tìm hiểu kỹ thuật thúc đẩy sản xuất sản phẩm rau an toàn theo hướng hữu cơ. Bên cạnh đó, các thành viên HTX được tập huấn kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại cho bắp cải, rau cải, cà chua đảm bảo tiêu chuẩn an toàn; kỹ năng thu hoạch, bảo quản, đóng gói sản phẩm.
HTX đã lắp đặt hệ thống tưới phun sương và tưới nhỏ giọt theo công nghệ Israel. Việc tự động hóa các khâu tưới nước và phun thuốc bảo vệ thực vật giúp tiết kiệm tới 70% lượng nước và 50% chi phí nhân công; đảm bảo cung cấp nước và dinh dưỡng giúp cây trồng sinh trưởng tối ưu. Hiện nay, HTX đã đầu tư xây dựng 5 ha nhà kính, nhà lưới, giúp cây trồng tránh được những tác động tiêu cực của thời tiết như mưa đá, sương muối, nắng gắt và ngăn chặn sự xâm nhập của côn trùng, sâu bệnh, nhất là có thể sản xuất rau trái vụ, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm một cách ổn định.
Tại xã Chiềng Mai, HTX Nông nghiệp bản Sàng Nà Tre đã xây dựng thành công thương hiệu cà phê đặc sản Sơn La nhờ tích cực ứng dụng các nền tảng số. Đảm bảo đầu ra ổn định, các thành viên HTX đã tích cực quảng bá, bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, trang mạng xã hội. Các thành viên HTX đã thành lập nhóm Zalo, Facebook trao đổi kỹ thuật trồng, chăm sóc và thông tin thị trường. HTX cũng đã tạo fanpage, kênh tiktok để giới thiệu quy trình trồng, sản xuất và chế biến từ quả cà phê đặc sản.
Trên cơ sở phát huy lợi thế vùng và sản xuất hàng hóa tập trung, Sơn La xác định ứng dụng khoa học, công nghệ là khâu đột phá nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Tỉnh đã tập trung xây dựng khung pháp lý, huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực để thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
Đẩy mạnh chuyển đổi số khu vực kinh tế tập thể, nhất là HTX vùng đồng bào dân tộc thiểu số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng bá, xúc tiến tiêu thụ là “chìa khóa” để phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần từng bước xây dựng hệ thống thương mại của tỉnh Sơn La theo hướng tiện lợi, văn minh, hiện đại./.
Thanh Nga